Μια νέα εποχή για την ευρωπαϊκή ψηφιακή αγορά σήμανε η Πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, παρουσιάζοντας το πόρισμα της Ειδικής Ομάδας Εμπειρογνωμόνων για την Ασφάλεια των Παιδιών στο Διαδίκτυο. Το κεντρικό μήνυμα προς τη Silicon Valley και τις μεγάλες πλατφόρμες είναι σαφές: το επιχειρηματικό μοντέλο που βασίζεται στην αχαλίνωτη απόσπαση προσοχής από ανηλίκους φτάνει στο τέλος του.
«Δεν πρόκειται για το εάν τα παιδιά μπορούν να έχουν πρόσβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αλλά για το εάν και πότε τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορούν να έχουν πρόσβαση στα παιδιά μας», ανέφερε χαρακτηριστικά η Πρόεδρος της Κομισιόν, δίνοντας το στίγμα μιας επιθετικής ρυθμιστικής πολιτικής που θα εκφραστεί με νομοθετική πρόταση το φθινόπωρο.
Η μεγαλύτερη επιχειρηματική αλλαγή έγκειται στην αντιστροφή του βάρους της απόδειξης. Οι πλατφόρμες δεν θα μπορούν πλέον να λανσάρουν προϊόντα και να περιμένουν από τους γονείς να διαχειριστούν τον κίνδυνο. Χρησιμοποιώντας μια αναλογία με τον κλάδο της βιομηχανίας, η φον ντερ Λάιεν τόνισε: «Δεν περιμένουμε από τα παιδιά να σχεδιάζουν τις δικές τους ζώνες ασφαλείας, ούτε από τους γονείς να εγκαθιστούν αερόσακους στο σπίτι. Το ίδιο πρέπει να ισχύει και για τις μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες».
Πλήγμα στο business model του Infinite Scroll
Το προτεινόμενο μοντέλο «κλιμακωτής πρόσβασης» χωρίζεται σε δύο βασικούς άξονες, οι οποίοι αναμένεται να επηρεάσουν άμεσα τα διαφημιστικά έσοδα (ad revenues) και το user engagement των πλατφορμών της Meta, του TikTok και άλλων γιγάντων:
Κάτω των 13 ετών: Απαγορεύεται η δημιουργία αυτόνομου προφίλ. Η πρόσβαση θα επιτρέπεται μόνο σε ειδικά, ελεγχόμενα περιβάλλοντα, για περιορισμένο χρόνο και αποκλειστικά με την επίβλεψη ενηλίκου.
Από 13 έως 18 ετών: Οι έφηβοι θα αποκτούν πρόσβαση μόνο σε πλατφόρμες που θα έχουν πιστοποιηθεί ως «ασφαλείς από τον σχεδιασμό» (Safe by design). Αυτό στην πράξη σημαίνει ότι οι εταιρείες θα αναγκαστούν να απενεργοποιήσουν για τη συγκεκριμένη ηλικιακή ομάδα βασικά εργαλεία του business model τους, όπως οι πλήρως εξατομικευμένες ροές (hyper-personalized feeds), το αυτόματο παίξιμο βίντεο (autoplay) και το ατελείωτο scrolling, τα οποία κατηγορούνται για πρόκληση εθισμού.
Η ευρωπαϊκή συμμαχία και οι αντιδράσεις της αγοράς
Η πρωτοβουλία των Βρυξελλών έρχεται σε μια στιγμή που πρωτεύουσες-κλειδιά, όπως η Αθήνα, το Παρίσι και η Κοπεγχάγη, ασκούν ήδη ισχυρές πιέσεις για εθνικούς περιορισμούς. Η δημιουργία ενός ενιαίου ευρωπαϊκού κανόνα θεωρείται από την αγορά προτιμότερη από ένα κατακερματισμένο τοπίο 27 διαφορετικών νομοθεσιών, ωστόσο δημιουργεί τεράστιες τεχνικές προκλήσεις.
Η επόμενη μέρα ανοίγει μια μεγάλη συζήτηση γύρω από τις τεχνολογίες Επαλήθευσης Ηλικίας (Age Verification). Οργανώσεις ψηφιακών δικαιωμάτων, όπως η European Digital Rights (EDRi), προειδοποιούν ήδη ότι η καθολική επιβολή ελέγχου ηλικίας ενδέχεται να οδηγήσει σε ένα περιβάλλον μαζικής επιτήρησης, όπου κάθε χρήστης θα πρέπει να αποδεικνύει την ταυτότητά του για να πλοηγηθεί.
Το βέβαιο είναι ότι η Κομισιόν, έχοντας ως υπερόπλο τον Κανονισμό για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA), είναι έτοιμη να επιβάλει πρόστιμα-μαμούθ σε όσους παρόχους αγνοήσουν τα νέα δεδομένα. Για τις τεχνολογικές εταιρείες, η συμμόρφωση με την προστασία της παιδικής ηλικίας δεν είναι πλέον ζήτημα εταιρικής κοινωνικής ευθύνης, αλλά σκληρή προϋπόθεση επιβίωσης στην ευρωπαϊκή αγορά.
Υπάρχουν και ενστάσεις
Ωστόσο, δεν συμφωνούν όλοι με τα προτεινόμενα μέτρα. Από την πλευρά της η Εσθονία έχει εκφράσει αντίθεση σε μια γενική απαγορευτική προσέγγιση, ενώ άλλα κράτη δεν έχουν ακόμη λάβει οριστική θέση.
Η θέσπιση ενός κοινού ευρωπαϊκού πλαισίου θα μπορούσε να αποφύγει τη δημιουργία ενός κατακερματισμένου συστήματος διαφορετικών εθνικών κανόνων και παράλληλα να διευκολύνει την εφαρμογή των μέτρων από τις ίδιες τις πλατφόρμες, καθώς η ρύθμισή τους αποτελεί ήδη σε μεγάλο βαθμό αρμοδιότητα των Βρυξελλών.
Επίσης, ορισμένες οργανώσεις προειδοποιούν ότι οι περιορισμοί μπορεί να οδηγήσουν σε υπερβολικό έλεγχο όλων των χρηστών του διαδικτύου.
Ο Σιμεόν Ντε Μπρούερ από τη ΜΚΟ European Digital Rights εξέφρασε τον φόβο ότι μια τέτοια πολιτική μπορεί να οδηγήσει σε μια «εποχή μαζικού ελέγχου ηλικίας».
«Όλοι θα θεωρούνται ύποπτοι ως ανήλικοι και, εκτός αν μπορούν να αποδείξουν το αντίθετο, θα βρουν τις θεμελιώδεις ελευθερίες τους σοβαρά περιορισμένες», προειδοποίησε.
