Όταν η τεχνολογία συναντά την ανθρώπινη δημιουργικότητα το αποτέλεσμα είναι πάντα εντυπωσιακό. Η σύνδεση αυτή λοιπόν επιτεύχθηκε με μεγάλη επιτυχία στο TEDxAthens που επέστρεψε δυναμικά το Σάββατο, 5 Οκτωβρίου 2024 στο χώρο του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου, Πειραιώς 260 με θέμα X Machina.
Η φετινή διοργάνωση έφερε κοντά την καινοτομία, την τέχνη και την τεχνολογία, σε ένα πολυσυλλεκτικό κοινό που ξεπέρασε τους 2.500 δια ζώσης επισκέπτες, ηλικίας από 8 ετών έως 70 ετών και τους 3.100 θεατές που παρακολούθησαν κεντρική και εναλλακτική σκηνή μέσω του livestream.
Κεντρική Σκηνή και Ομιλίες: Δεκατέσσερις διακεκριμένοι ομιλητές στην κεντρική σκηνή κάλυψαν μια πληθώρα θεμάτων, από την τεχνητή νοημοσύνη και τη ρομποτική, το περιβάλλον και την υγεία μέχρι την τέχνη και την ανθρώπινη ψυχολογία. Ο Patrick Tatopoulos, η Evy Poumpouras και ο Δημήτρης Παπανικολάου κέρδισαν τις εντυπώσεις, όταν μοιράστηκαν τις ιστορίες τους από τη σκηνή. Την έκπληξη έκαναν και η Miyoko Schimmer, καθώς και ο John Tasioulas που έφεραν στο επίκεντρο δύο θέματα που “συμβαίνουν τώρα” – την ανάγκη να σκεφτούμε ξανά της διατροφικές μας συνήθειες, αλλά και την τεχνητή νοημοσύνη.
Κάνουν ποτέ λάθη τα τσιπ των υπολογιστών;
Νομίζω σχεδόν όλοι μας κάθε φορά που ψάχνουμε μια πληροφορία σε κάποια μηχανή αναζήτησης ή ζητάμε από έναν υπολογιστή να μας κάνει έναν υπολογισμό υποθέτουμε ότι το αποτέλεσμα που εμφανίζεται στην οθόνη μας είναι σωστό και συνεχίζουμε κανονικά το υπόλοιπο της ημέρας μας. Είναι όμως ο υπολογιστής μας αλάνθαστος; Ποιος άραγε ελέγχει το αποτελέσματα; Το πρόβλημα αυτό ανέλυσε ο καθηγητής Αρχιτεκτονικής Υπολογιστών του ΕΚΠΑ, Δημήτρης Γκιζόπουλος, σε μία από τις πιο ενδιαφέρουσες ομιλίες που πραγματοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης.
Το λάθος που σόκαρε την παγκόσμια κοινότητα της πληροφορικής
Όπως ανέφερε ο κ. Γκιζόπουλος τα τσιπ των υπολογιστών δεν είναι αλάνθαστα. Κάνουν τα λεγόμενα «σιωπηλά σφάλματα», δηλαδή λανθασμένους υπολογισμούς που δεν γίνονται συχνά αντιληπτοί.
Σύμφωνα με τον κ. Γκιζόπουλο «το πρόβλημα εμφανίστηκε σε αυτή την κλίμακα τα τελευταία 4 χρόνια. Εμφανίστηκε σε υπολογιστές σε κλίμακα σε μεγάλα κέντρα δεδομένων. Τα κέντρα δεδομένων είναι τεράστια υπολογιστικά συστήματα. Υπάρχουν περισσότερα από 11.000 τέτοια κέντρα στον κόσμο σήμερα. Το εμβαδόν ενός κέντρου δεδομένων είναι της τάξης των 100.000 τετραγωνικών μέτρων, ενώ μέσα σε αυτά υπάρχουν κατά μέσο όρο 100.000 υπολογιστές. Αυτά είναι τα κέντρα δεδομένων που υπάρχουν σήμερα. Στο μέλλον θα δούμε να κατασκευάζονται τεράστια κέντρα δεδομένων, 100 φορές μεγαλύτερα από τα σημερινά, από εταιρείες όπως η κατασκευάστρια του chatgpt, OpenAI, η οποία θέλει να κατασκευάσει μοντέλα Τεχνητής Νοημοσύνης. Σε αυτά τα κέντρα δεδομένων εκτελούνται είτε δικά μας προγράμματα, είτε εφαρμογές των εταιρειών που τις χρησιμοποιούμε κάθε μέρα όλοι μας είτε για να ανταλλάξουμε μηνύματα μεταξύ μας, είτε για τη δουλειά μας. Όλες αυτές οι εφαρμογές που χρησιμοποιούνται από δισεκατομμύρια χρήστες κάθε μέρα, εκτελούνται σε αυτά τα κέντρα δεδομένων».
Τι συνέβη πριν από περίπου 4 χρόνια; «Συνέβη το εξής συνταρακτικό. Ένας υπολογιστής έκανε την εξής πράξη: Ύψωσε σε δύναμη το 1,1 στην 53η και έδωσε το λανθασμένο αποτέλεσμα 0. Αυτό ανακαλύφθηκε όταν ένας δυσαρεστημένος πελάτης είδε να λείπει η πληροφορία για ένα αρχείο. Ήξερε ότι το αρχείο υπάρχει εκεί, αλλά το σύστημα του έλεγε ότι έχει μηδενικό μέγεθος. Το γεγονός αυτό δημιούργησε πραγματικά μεγάλη ένταση στον χώρο της υπολογιστικής. Παρόλο που γνωρίζαμε ότι οι υπολογιστές δεν είναι απολύτως άριστοι και τέλειοι στην λειτουργία τους, δεν φανταζόμασταν ότι η συχνότητα του φαινομένου είναι τόσο μεγάλη. Η Meta, η Google και η Alibaba επιβεβαίωσαν ότι έχουν τα ίδια ακριβώς ευρήματα. Τα ευρήματά τους διαδόθηκαν και έκαναν πολύ μεγάλη εντύπωση, ενώ μέχρι και οι New York Times αφιέρωσε ένα εκτενές ρεπορτάζ με τίτλο “μικρά τσιπ, τεράστιοι πονοκέφαλοι”. Σε τι συμφώνησαν αυτοί οι 3 κολοσσοί; Συμφώνησαν ότι περίπου 1 στα 1000 τσιπ κάνουν αυτά τα σιωπηλά σφάλματα, δηλαδή κάνουν λάθος υπολογισμούς. Δεν φανταζόμασταν ότι συμβαίνει τόσο συχνά και το πιο φρικτό σε αυτή την περίπτωση είναι ότι δεν κρασάρει ο υπολογιστής κάθε φορά που συμβαίνει κάποιο σφάλμα, δεν γίνεται μπλε η οθόνη. Πρόκειται για λάθος υπολογισμούς που δεν τους βλέπουμε», ανέφερε χαρακτηριστικά ο κ. Γκιζόπουλος.
Τι ακριβώς είναι τα τσιπ;
Στο σημείο αυτό ο καθηγητής Αρχιτεκτονικής Υπολογιστών του ΕΚΠΑ, εξήγησε στο κοινό τι ακριβώς είναι τα τσιπ. Σύμφωνα λοιπόν με τον ίδιο «τα τσιπ είναι η πηγή της πανίσχυρης υπολογιστικής, στην οποία βασίζουμε κάθε μέρα όλοι όχι μόνο την εργασία μας, αλλά και την ζωή μας την ίδια. Σε συστήματα μεταφοράς, σε τραπεζικά συστήματα, αυτά τα τσιπ είναι καταπληκτικές κατασκευές που βασίζονται σε πυρίτιο. Για την ακρίβεια ένα πλακίδιο πυριτίου, πάνω στο οποίο φτιάχνουμε ωραία μοτίβα με άλλα χημικά στοιχεία. Για να καταλάβουμε την πολυπλοκότητα της κατασκευής τους σήμερα χρησιμοποιούνται περίπου 60 διαφορετικά χημικά στοιχεία. Αυτά τα τσιπ αφού σχηματίσουν τα ηλεκτρικά κυκλώματα που θέλουμε να έχουν πάνω τους, τα τεμαχίζουμε και στη συνέχεια τα τοποθετούμε σε συσκευασίες, οι οποίες στη συνέχεια τοποθετούνται στο κινητό μας, στον προσωπικό μας υπολογιστή, ή όπου αλλού μπορείτε να φανταστείτε. Μόνο και μόνο το μικροσκοπικό μέγεθος, η πολυπλοκότητα, η οποία για να σας δώσω ένα μόνο αριθμό, μέσα στην κεφαλή μιας βελόνας σε ένα τετραγωνικό χιλιοστό εμπεριέχονται περισσότεροι από 100 εκατ. τρανζίστορς. Έχουμε φτάσει σε αυτό το σημείο. Άρα είναι μικροσκοπικές, αλλά πολύ σύνθετες κατασκευές».
Ποιος φταίει για τα λάθη;
Ο κ. Γκιζόπουλος τόνισε ότι η διαδικασία σχεδίασης των τσιπ έχει προκλήσεις και μπορεί να γίνουν λάθη. Το ίδιο και η κατασκευή τους. «Τα υλικά που χρησιμοποιούμε δεν είναι πλήρως καθαρά. Πρέπει να τα χρησιμοποιήσουμε καθαρά. Οι αγωγοί μετάλλου που χαράζουμε πάνω στο πυρίτιο μπορεί να μην χαραχθούν τέλεια. Οι μηχανές που κατασκευάζουν τόσο μικροσκοπικά αντικείμενα μπορεί επίσης να κάνουν λάθη. Το πρόβλημα είναι ακόμη χειρότερο, ένα τέτοιο τσιπ μπορεί να γεράσει, δηλαδή φθείρεται και χάνει τις καλές αρχικές του ιδιότητες όταν χρησιμοποιείται συνεχώς. Στα κέντρα δεδομένων ή και στους προσωπικούς μας υπολογιστές τα τσιπ πυριτίου φθείρονται γιατί χρησιμοποιούνται 24/7. Και υπάρχουν και άλλοι παράμετροι, όπως για παράδειγμα τα τσιπ παρόλο που τα σχεδιάζουμε ίδια, στις μέρες μας δεν είναι ίδια. Και αυτό γιατί τα τσιπ που φτιάχνονται στο ίδιο πλακίδιο, δεν έχουν τις ίδιες ηλεκτρικές ιδιότητες. Συνεπώς, νομίζουμε ότι δύο ή περισσότερα τσιπ θα δουλέψουν με τον ίδιο τρόπο και τελικά αυτό δεν συμβαίνει. Άρα το θαύμα δεν είναι ότι ενίοτε τα τσιπ κάνουν λάθη. Το θαύμα είναι ότι έχουμε την αίσθηση ότι δουλεύουν σωστά. Την έχουμε αυτή την αίσθηση. Ειδικά στην περίπτωση των σιωπηλών σφαλμάτων δεν ανησυχούμε. Εγώ προσπαθώ να σας κάνω να ανησυχήσετε. Το πρόβλημα είναι ότι δεν φταίει η μνήμη του υπολογιστή, δεν φταίει το δίκτυο κλπ. Εδώ φταίει ο επεξεργαστής, ο οποίος κάνει λάθος υπολογισμούς, προσθέσεις, αφαιρέσεις, πολλαπλασιασμούς και αφαιρέσεις. Όταν δώσουμε σε έναν προσωπικό υπολογιστή να κάνει την πρόσθεση 5+6, εάν μας δώσει τον αριθμό 13 καταλαβαίνουμε εύκολα ότι αυτό είναι λάθος, καθώς ξέρουμε ποιο είναι το σωστό αποτέλεσμα. Φυσικά, σε αυτή την περίπτωση δεν θα ζητούσαμε τη συγκεκριμένη πρόσθεση να μας την κάνει ο υπολογιστής. Εάν δώσουμε κάτι πιο σύνθετο και εδώ είναι ο λόγος για τον οποίο χρησιμοποιούμε τους υπολογιστές, τότε εάν πάρουμε το αποτέλεσμα συχνά δεν αμφισβητούμε ότι είναι σωστό. Με μια πρώτη ματιά δείχνει ότι είναι σωστό, όμως πολύ συχνά μπορεί να συμβεί και σε τέτοιες περιπτώσεις το αποτέλεσμα να είναι λάθος», πρόσθεσε ο ίδιος.
Μπορούμε να εμπιστευόμαστε την υπολογιστική;
Παρά τα προβλήματα και τις προκλήσεις ο κ. Γκιζόπουλοςω κατέληξε ότι «πρέπει να έχουμε εμπιστοσύνη πάντα στην υπολογιστική, δεν μπορούμε να κάνουμε αλλιώς, στην επιστήμη αυτή βασίζουμε την πρόοδο μας και ολόκληρη τη ζωή μας. Το ότι ξέρουμε ότι 1 στα 1000 τσιπ κάνουν σφάλματα δεν σημαίνει ότι δεν ξέρουμε τι βρίσκεται κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας. Μην ανησυχείτε όμως οι καλύτεροι μηχανικοί υπολογιστών δουλεύουν πάνω στο συγκεκριμένο πρόβλημα σε όλα τα πανεπιστήμια του κόσμου, σε όλες τις μεγάλες εταιρείες. Το πρόβλημα με τα σιωπηλά σφάλματα του κρατά ξύπνιους τις νύχτες».
Αξίζει να αναφέρουμε ότι ο κ. Γκιζόπουλος και η ερευνητική ομάδα έχουν κερδίσει μια συνεργασία με τη Meta, προκειμένου να μετρήσουν το σοβαρό αυτό πρόβλημα και να το περιορίσουν.
Εναλλακτική Σκηνή και Lab: Στην Εναλλακτική Σκηνή πραγματοποιήθηκαν εννέα μοναδικά πάνελ συζητήσεων με τη συμμετοχή διακεκριμένων καλεσμένων. Μαζικός τουρισμός, οθόνες και ψυχική υγεία, Gen Z και η νέα εργασιακή πραγματικότητα είναι μόνο μερικά από τα θέματα που προκάλεσαν το ενδιαφέρον και δημιούργησαν συζητήσεις εντός και εκτός της εναλλακτικής σκηνής. Παράλληλα, στο Lab, οι συμμετέχοντες είχαν την ευκαιρία να παρακολουθήσουν δημιουργικά εργαστήρια, να φτιάξουν το δικό τους άρωμα, να γνωρίσουν το sound-healing, και να λάβουν μέρος σε διαδραστικές Q&A συνεδρίες.
Δραστηριότητες και Καλλιτεχνικά Δρώμενα: Όλοι οι χώροι του event ήταν γεμάτοι ζωντάνια καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας, με δραστηριότητες που προσέφεραν μια πολυδιάστατη εμπειρία στους παρευρισκόμενους. Ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσίασε η δημιουργία ενός “ζωγραφιστού ψηφιδωτού” διαστάσεων 15×5 μέτρων, το οποίο αποτυπώθηκε από το κοινό.
ΠΑΡΤΥ Γενεθλίων με DJ Timo Maas: Γενέθλια χωρίς πάρτυ δεν γίνονται! Για αυτό μετά την ολοκλήρωση του προγράμματος, ακολούθησε το πιο εντυπωσιακό πάρτι του φθινοπώρου που συνόδευσε μουσικά ο βραβευμένος με δύο Grammy, DJ Timo Maas, χαρίζοντας στο κοινό μια αξέχαστη εμπειρία.
Εθελοντές και Συνεισφορά: Το TEDxAthens 2024 δεν θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί χωρίς την πολύτιμη βοήθεια των περισσότερων από 130 εθελοντών, ηλικίας από 15 έως 67 ετών, οι οποίοι με ενθουσιασμό συνέβαλαν στη διοργάνωση και στην ομαλή διεξαγωγή του φετινού event. Οι ιδέες συνεχίζουν να αλλάζουν τον κόσμο κι εμείς σχεδιάζουμε ήδη τις επόμενές μας δράσεις. Μείνετε συντονισμένοι!
