Του Βασίλειου Παπασωτηρόπουλου *
Η γεωργία, και ιδιαίτερα η παραγωγή τροφίμων φυτικής προέλευσης, εισέρχεται σε μια νέα εποχή, όπου η σύγκλιση καινοτόμων ψηφιακών και βιοτεχνολογικών τεχνολογιών αναδιαμορφώνει ριζικά τα αγροδιατροφικά συστήματα.
Η ενσωμάτωση της ρομποτικής και της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΑΙ) επιτρέπει την αυτοματοποίηση κρίσιμων εργασιών, όπως η συγκομιδή και η στοχευμένη εφαρμογή εισροών, μειώνοντας το κόστος παραγωγής και αντιμετωπίζοντας την έλλειψη εργατικού δυναμικού. Παράλληλα, η AI-βασισμένη γεωργία ακριβείας (AI-Powered Precision Agriculture), μέσω αισθητήρων, δορυφορικών δεδομένων και drones, σε συνδυασμό με τεχνικές Τεχνητής Νοημοσύνης, παρέχει τη δυνατότητα επεξεργασίας μεγάλου όγκου δεδομένων (Big Data) και λήψης αποφάσεων σε πραγματικό χρόνο για άρδευση, λίπανση και φυτοπροστασία, περιορίζοντας τη σπατάλη πόρων και μειώνοντας το περιβαλλοντικό αποτύπωμα.
Η καλλιέργεια σε ελεγχόμενο περιβάλλον (Controlled Environment Agriculture – CEA), όπως τα προηγμένα θερμοκήπια, τα υδροπονικά και τα κάθετα συστήματα παραγωγής, ενισχύει τη σταθερότητα της απόδοσης και μειώνει την εξάρτηση από ακραίες κλιματικές μεταβολές. Παράλληλα, η ενσωμάτωση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, μέσω της εγκατάστασης ηλιακών πάνελ (αγροφωτοβολταϊκά – agrivoltaics) σε καλλιεργήσιμες εκτάσεις, μειώνει το ενεργειακό αποτύπωμα, και προσφέρει επιπλέον εισόδημα στους παραγωγούς, δημιουργώντας ένα πιο βιώσιμο και ενεργειακά αυτόνομο μοντέλο εκμετάλλευσης.
Ιδιαίτερα καθοριστικό ρόλο διαδραματίζουν οι Νέες Γονιδιωματικές Τεχνικές (NGTs), με αιχμή το σύστημα CRISPR-Cas, το οποίο επιτρέπει στοχευμένες και ακριβείς τροποποιήσεις στο γονιδίωμα των φυτών. Σε αντίθεση με τις χρονοβόρες διαδικασίες της κλασικής βελτίωσης φυτών, το σύστημα CRISPR επιταχύνει την ανάπτυξη ποικιλιών με βελτιωμένα χαρακτηριστικά, όπως αυξημένη ανθεκτικότητα σε ξηρασία, αλατότητα και παθογόνα, καθώς και βελτιωμένη θρεπτική ποιότητα. Με τον τρόπο αυτό ενισχύεται η προσαρμοστικότητα των καλλιεργειών στις συνθήκες της κλιματικής αλλαγής και μειώνεται η ανάγκη για χημικές εισροές.
Ταυτόχρονα, η προστασία και διατήρηση της αγροβιοποικιλότητας επανέρχεται στο επίκεντρο ως θεμέλιο της βιώσιμης γεωργίας (Sustainable Agriculture). Οι παραδοσιακές ή υποχρησιμοποιούμενες καλλιέργειες (orphan ή underutilized crops), που χαρακτηρίζονται από υψηλή διατροφική αξία και προσαρμοστικότητα σε αντίξοες συνθήκες, προσφέρουν εναλλακτικές λύσεις για διαφοροποιημένα και ανθεκτικά συστήματα παραγωγής.
Επιπλέον, οι άγριοι συγγενείς των καλλιεργούμενων ειδών (crop wild relatives), δηλαδή τα είδη από τα οποία εξελίχθηκαν τα σημερινά καλλιεργούμενα φυτά, αποτελούν πολύτιμες πηγές γονιδίων ανθεκτικότητας, που μπορούν να επανεισαχθούν στο γενετικό υπόβαθρο των σύγχρονων ποικιλιών είτε μέσω συμβατικών διασταυρώσεων είτε με τη συνδρομή των NGTs.
Στο Εργαστήριό μας υλοποιούνται ευρωπαϊκά ερευνητικά έργα, όπως το Horizon Europe – PROSPR και το PRIMA – HALOFORCE, τα οποία αξιοποιούν καινοτόμα ψηφιακά εργαλεία φαινοτύπησης
(high-throughput phenotyping) και μοντέλα μηχανικής μάθησης, σε συνδυασμό με προηγμένες γονιδιωματικές τεχνολογίες (GWAS κλπ.). Στόχος είναι η αξιοποίηση υποχρησιμοποιούμενων ειδών ψυχανθών, καθώς και αλλόφυτων (άγρια συγγενικά ειδή ανθεκτικά στην υψηλή αλατότητα), με σκοπό την προώθηση και ενσωμάτωσή τους στη σύγχρονη γεωργική παραγωγή.
Οι νέες τεχνολογίες, σε συνδυασμό με τη στρατηγική αξιοποίηση της αγροβιοποικιλότητας, διαμορφώνουν ένα νέο παραγωγικό πρότυπο, όπου η καινοτομία συνυπάρχει με την αειφορία, εξασφαλίζοντας ανθεκτικότητα, αποδοτικότητα και μακροπρόθεσμη διατροφική ασφάλεια.
* Ο Βασίλειος Παπασωτηρόπουλος είναι Καθηγητής, στο Εργαστήριο Βελτίωσης Φυτών & Γεωργικού Πειραματισμού, Τμήμα Επιστήμης Φυτικής Παραγωγής, Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών.
Το άρθρο δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στο Startupper MAG #70
