Στη δίνη μιας παρατεταμένης παγκόσμιας οικονομικής αβεβαιότητας και εν μέσω της κρίσης του κόστους ζωής, ένα νέο, ψηφιακό κύμα εγκληματικότητας «αδειάζει» αθόρυβα τα πορτοφόλια των πολιτών.
Σύμφωνα με νέα, εκτενή έρευνα της Kaspersky, οι απάτες μέσω εφαρμογών ανταλλαγής μηνυμάτων (messaging apps) έχουν πάρει διαστάσεις παγκόσμιας «επιδημίας», μεταλλασσόμενες από μια απλή κυβερνοαπειλή σε έναν οργανωμένο μακροοικονομικό κίνδυνο.
Όπως αποκαλύπτουν τα δεδομένα της εταιρείας κυβερνοασφάλειας, τα οργανωμένα δίκτυα απατεώνων εκμεταλλεύονται την ψυχολογική και οικονομική πίεση που βιώνουν τα νοικοκυριά. Το αποτέλεσμα; Μια συστηματική μεταφορά πλούτου η οποία, σε παγκόσμια κλίμακα, εκτιμάται ότι μπορεί να ξεπερνά τα 219 δισεκατομμύρια δολάρια, ένα ποσό που ισοδυναμεί με το ΑΕΠ μιας μεσαίας χώρας.
Μέχρι σήμερα, αυτή η «αιμορραγία» δεν έχει ποσοτικοποιηθεί επαρκώς από κυβερνήσεις και ρυθμιστικές αρχές, καθώς η συντριπτική πλειοψηφία των θυμάτων επιλέγει τη σιωπή. Στην Ελλάδα, τα στοιχεία δείχνουν ότι η μέση ζημιά ανά θύμα αγγίζει τα 609 δολάρια, με τις επενδυτικές απάτες και τις ψεύτικες ειδοποιήσεις για δέματα να κυριαρχούν.
Απάτες μέσω μηνυμάτων: Μια εντεινόμενη οικονομική απειλή
Οι γεωπολιτικές εντάσεις, ο αυξανόμενος πληθωρισμός, η οικονομική αβεβαιότητα και η ανασφάλεια στην αγορά εργασίας έχουν δημιουργήσει το ιδανικό περιβάλλον για την εκμετάλλευση των χρηστών από επιτήδειους.
Καθώς το κόστος ζωής αυξάνεται, οι πολίτες βρίσκονται υπό ολοένα μεγαλύτερη οικονομική πίεση και ψυχολογική επιβάρυνση, την οποία εκμεταλλεύονται οι απατεώνες. Η έρευνα της Kaspersky δείχνει ότι αποσπούν κατά μέσο όρο 609 δολάρια από κάθε θύμα στην Ελλάδα. Για σχεδόν 1 στα 4 θύματα (23%), η κατάσταση είναι ακόμη πιο σοβαρή, καθώς οι απώλειες ξεπερνούν τα 1.350 δολάρια, εντείνοντας το οικονομικό άγχος σε μια περίοδο όπου πολλοί άνθρωποι ήδη αντιμετωπίζουν έντονη οικονομική ανασφάλεια.
Σε ατομικό επίπεδο, οι απώλειες αυτές μπορεί να φαίνονται σχετικά περιορισμένες. Σε παγκόσμια κλίμακα, όμως, οι επιπτώσεις είναι τεράστιες. Παγκοσμίως υπολογίζεται ότι υπάρχουν 3 δισ. χρήστες εφαρμογών ανταλλαγής μηνυμάτων. Αν επηρεαστεί μόλις το 10% από αυτούς — μια συντηρητική εκτίμηση, δεδομένης της ραγδαίας αύξησης των απατών που εξαπλώνονται σε πολλαπλές πλατφόρμες — οι συνολικές απώλειες θα μπορούσαν να ξεπεράσουν τα 219,9 δισεκατομμύρια δολάρια. Πρόκειται για ποσό αντίστοιχο με την οικονομική κατάρρευση μιας χώρας μεσαίου μεγέθους.
Ωστόσο, η πραγματική έκταση της οικονομικής επιβάρυνσης που προκαλούν οι απάτες μέσω μηνυμάτων παραμένει σε μεγάλο βαθμό αθέατη, καθώς μόνο 1 στα 4 θύματα στην Ελλάδα ενημερώνει την αστυνομία (24%) ή την τράπεζά του (25%) για το περιστατικό. Ως αποτέλεσμα, πολλές από αυτές τις απώλειες δεν καταγράφονται στα επίσημα στατιστικά της εγκληματικότητας ή της οικονομίας.
Μια κρίση που βρίσκεται εκτός ελέγχου για τους χρήστες
Η έρευνα φανερώνει ότι οι απάτες μέσω μηνυμάτων έχουν λάβει διαστάσεις επιδημίας. Περισσότερες από τις μισές περιπτώσεις (52%) καταγράφηκαν μέσα στους τελευταίους πέντε μήνες, ενώ ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι πάνω από το ένα τέταρτο των ερωτηθέντων (28%) έχει γίνει στόχος τρεις ή περισσότερες φορές. Το στοιχείο αυτό δείχνει ότι τέτοιου είδους απάτες έχουν εξελιχθεί από ευκαιριακή παράνομη δραστηριότητα σε επαναλαμβανόμενο, οργανωμένο έγκλημα μεγάλης κλίμακας.
Για το μέσο θύμα, η δυσάρεστη αυτή εμπειρία δεν ανήκει στο μακρινό παρελθόν. Το πιο πρόσφατο περιστατικό σημειώθηκε κατά μέσο όρο μέσα στους τελευταίους έξι μήνες, ενώ για περισσότερο από το ένα τέταρτο των θυμάτων (28%) συνέβη μέσα στους τελευταίους τρεις έως πέντε μήνες. Τα στοιχεία δείχνουν ότι ο βαθμός έκθεσης των χρηστών σε τέτοιες απειλές αυξάνεται με γρήγορους ρυθμούς.
Η Δρ. Elisabeth Carter, εγκληματολόγος και ειδική στη δικανική γλωσσολογία στο Kingston University London, εξηγεί: «Οι απατεώνες χρησιμοποιούν γνώριμα πλαίσια επικοινωνίας, οικεία κοινωνικά περιβάλλοντα και καθιερωμένους γλωσσικούς κανόνες, ώστε τα θύματα να αισθάνονται, την κρίσιμη στιγμή, ότι οι αποφάσεις τους είναι λογικές και δικαιολογημένες. Στην πραγματικότητα, όμως, δημιουργούν μια επίπλαστη πραγματικότητα μέσα στην οποία αυτές οι αποφάσεις οδηγούν σε οικονομική και ψυχολογική βλάβη. Είναι εξαιρετικά δύσκολο να αναγνωρίσει κανείς μια επίπλαστη πραγματικότητα όσο βρίσκεται μέσα σε αυτήν. Κρατήστε επαφές με φίλους και συγγενείς και μιλήστε τους για τις δραστηριότητές σας στο διαδίκτυο, καθώς συχνά ένας εξωτερικός παρατηρητής μπορεί να αντιληφθεί πιο εύκολα ότι κάτι δεν πάει καλά».
Οι απάτες εκτυλίσσονται μπροστά στα μάτια των χρηστών
Οι απάτες μέσω μηνυμάτων δεν περιορίζονται πλέον στις σκοτεινές γωνιές του διαδικτύου. Εξελίσσονται μέσα στις ίδιες τις πλατφόρμες που οι χρήστες εμπιστεύονται και χρησιμοποιούν καθημερινά. Επιπλέον, δεν αφορούν μόνο τις μεγαλύτερες ηλικιακές ομάδες, καθώς η έρευνα καταγράφει σχεδόν ισόποση κατανομή θυμάτων μεταξύ της Gen Z, των Millennials και της Gen X.
Για την Ελλάδα, οι συνηθέστερες μορφές απάτης μέσω μηνυμάτων είναι η παραποίηση γνωστών εμπορικών σημάτων (36%), οι επενδυτικές απάτες (34%) και οι ψεύτικες ειδοποιήσεις παράδοσης δεμάτων (30%). Οι επιθέσεις αυτές σχεδιάζονται προσεκτικά ώστε να μοιάζουν με απολύτως νόμιμα μηνύματα και να εντάσσονται με φυσικό τρόπο στις καθημερινές ψηφιακές αλληλεπιδράσεις.
Οι απατεώνες καταφέρνουν να αποσπούν χρήματα προτού τα θύματα προλάβουν να αμφισβητήσουν την αυθεντικότητα των μηνυμάτων, καθώς εκμεταλλεύονται την εμπιστοσύνη τους, την αίσθηση του επείγοντος, αλλά και την εξοικείωσή τους με τέτοιου είδους επικοινωνίες.
Από το σύνολο των συμμετεχόντων στην έρευνα, οι Millennials εμφανίζονται ως η ηλικιακή ομάδα που είναι πιο πιθανό να πέσει θύμα επενδυτικών ή χρηματοοικονομικών απατών, καθώς το 40% όσων συμμετείχαν δήλωσε ότι έχει επηρεαστεί από τέτοιου είδους μεθόδους. Το γεγονός ότι η συγκεκριμένη γενιά είναι πιο ευάλωτη δεν προκαλεί έκπληξη.
Σε αντίθεση με προηγούμενες γενιές, οι Millennials καλούνται να αντιμετωπίσουν εξαιρετικά υψηλές τιμές κατοικίας και περιορισμένη οικονομική ασφάλεια. Υποσχέσεις για γρήγορο πλουτισμό ή ευκαιρίες που φαίνονται «πολύ καλές για να είναι αληθινές» γίνονται ιδιαίτερα ελκυστικές γι’ αυτούς. Οι απατεώνες εκμεταλλεύονται συνειδητά τις οικονομικές ανησυχίες και την ανάγκη για σταθερότητα, παρασύροντας τα θύματα σε πρακτικές που, τελικά, επιδεινώνουν ακόμη περισσότερο την οικονομική τους κατάσταση.
Αναγκαία η άμεση παρέμβαση για τον περιορισμό των οικονομικών επιπτώσεων
Οι απάτες μέσω μηνυμάτων έχουν πλέον εξελιχθεί σε μακροοικονομικό ζήτημα. Πρόκειται για μια αργή αλλά συστηματική απώλεια πλούτου για τους χρήστες, η οποία αποδυναμώνει την οικονομική ανθεκτικότητα των νοικοκυριών, διαταράσσει τη σταθερότητά τους, υπονομεύει την εμπιστοσύνη στα ψηφιακά συστήματα και επιβαρύνει τις οικονομίες των κρατών.
Δεν αποτελεί πλέον αποκλειστικά ζήτημα κυβερνοασφάλειας, αλλά ζήτημα οικονομικής ασφάλειας. Η έρευνα υπογραμμίζει ότι είναι αναγκαία η αποφασιστική και συστηματική δράση για την αντιμετώπιση των απατών μέσω μηνυμάτων. Καθώς η δομή και η κλίμακα αυτών των απειλών εξελίσσονται, η Kaspersky καλεί τους χρήστες να υιοθετήσουν ισχυρότερες πρακτικές ασφάλειας, όπως:
- Χρήση ολοκληρωμένης προστασίας συσκευών σε πραγματικό χρόνο: Προχωρήστε σε εγκατάσταση λογισμικού ασφαλείας, όπως το Kaspersky Premium, που προσφέρει προστασία από κακόβουλους συνδέσμους και απόπειρες ηλεκτρονικού ψαρέματος (phishing) σε εφαρμογές και ιστοσελίδες που χρησιμοποιούνται καθημερινά. Στις κινητές συσκευές, ένα επιπλέον επίπεδο προστασίας από επιθέσεις phishing σαρώνει ύποπτους συνδέσμους τη στιγμή που εμφανίζονται, ακόμη και μέσα από ειδοποιήσεις, εντοπίζοντας τις απειλές πριν ο χρήστης προλάβει να αλληλεπιδράσει μαζί τους.
- Ενίσχυση της διαχείρισης των κωδικών πρόσβασης: Χρησιμοποιήστε εφαρμογές διαχείρισης κωδικών όπως το Kaspersky Password Manager για την ασφαλή αποθήκευση και αυτόματη συμπλήρωση των στοιχείων σύνδεσης σε ιστότοπους, εφαρμογές και συσκευές.
- Μείνετε ενημερωμένοι για τις ψηφιακές απάτες: Εκπαιδεύστε τον εαυτό σας και τα μέλη της οικογένειας σχετικά με τις συνηθέστερες μορφές απάτης και τα προειδοποιητικά σημάδια, διασφαλίζοντας ότι όλοι βρίσκονται σε εγρήγορση.
- Επενδύστε σε ισχυρά εργαλεία ασφάλειας: Οι επιχειρήσεις μπορούν να αναπτύξουν προηγμένα εργαλεία παρακολούθησης που μπορούν να βοηθήσουν στον εντοπισμό της κατάχρησης της επωνυμίας τους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, σε διαδικτυακές αγορές και στο dark web, καθώς και να υποστηρίξει έγκαιρες ενέργειες διερεύνησης και αφαίρεσης περιεχομένου.
«Οι απάτες μέσω μηνυμάτων αποσπούν με ύπουλο τρόπο χρήματα από νοικοκυριά που ήδη βρίσκονται υπό έντονη οικονομική πίεση», δήλωσε ο Marc Rivero, επικεφαλής ερευνητής ασφάλειας της ομάδας Global Research & Analysis Team (GReAT) της Kaspersky. «Αυτή η άκρως οργανωμένη και βιομηχανοποιημένη μορφή απάτης στοχεύει τους πολίτες με ταχύτητα και σε μεγάλη κλίμακα, μέσα από κάθε διαθέσιμο κανάλι μηνυμάτων. Τέτοιες εφαρμογές χρησιμοποιούνται από δισεκατομμύρια χρήστες παγκοσμίως, επομένως είναι αδύνατο να παραβλέψουμε τον οικονομικό αντίκτυπο σε μεγάλη κλίμακα».
Ο ίδιος προσθέτει ότι «για τον περιορισμό του κινδύνου, οι χρήστες πρέπει να επαληθεύουν κάθε απροειδοποίητο μήνυμα που λαμβάνουν μέσω επίσημων καναλιών πριν δώσουν προσωπικά στοιχεία ή χρήματα και να διατηρούν το λογισμικό ασφαλείας τους ενημερωμένο σε όλες τις συσκευές. Παράλληλα, οι επιχειρήσεις οφείλουν να επενδύουν σε συστήματα ανίχνευσης και παρακολούθησης που μπορούν να εντοπίζουν και να εξουδετερώνουν έγκαιρα περιστατικά πλαστοπροσωπίας εμπορικών σημάτων.
