Της Ζωής Κούρνια*
Γνωρίσαμε το brain drain στα χρόνια της κρίσης ως τη μετανάστευση του υψηλά -επιστημονικά- καταρτισμένου ανθρώπινου δυναμικού από την Ελλάδα σε άλλες χώρες με ανεπτυγμένες οικονομίες. Είναι χαρακτηριστικό ότι η Ελλάδα είναι η δεύτερη χώρα στον κόσμο (μετά το Ισραήλ) με τους περισσότερους Έλληνες καθηγητές στα κορυφαία πανεπιστήμια των ΗΠΑ!
Η φυγή Ελλήνων επιστημόνων υψηλής εξειδίκευσης έχει οδηγήσει σε ανησυχητική απώλεια ανθρώπινου δυναμικού όχι μόνο στον ιδιωτικό τομέα αλλά και στον ευρύτερο δημόσιο τομέα με αποτέλεσμα τη μείωση της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας μας. Από μελέτες προκύπτει ότι τα όποια μέτρα έχει λάβει η πολιτεία για τον επαναπατρισμό Ελλήνων επιστημόνων υψηλής εξειδίκευσης (ή αλλιώς «Βrain Regain»), δεν έχουν αποδώσει ακόμα, με συνέπεια το υψηλά καταρτισμένο επιστημονικό και τεχνικό προσωπικό στη χώρα μας να είναι σήμερα εξαιρετικά δυσεύρετο.
Τι γίνεται όμως στην περίπτωση που ένας φορέας – είτε δημόσιος είτε ιδιωτικός – στραφεί στην πρόσληψη αλλοδαπών επιστημόνων υψηλής εξειδίκευσης; Η προσωπική μου εμπειρία δείχνει ότι εάν ένας επιστήμονας δεν προέρχεται από μέλος-κράτος της ΕΕ, π.χ. ΗΠΑ, Καναδάς, Κίνα, οι γραφειοκρατικές διαδικασίες απόκτησης άδειας παραμονής και εργασίας στην Ελλάδα είναι εξαιρετικά δυσχερείς. Η αίτηση για βίζα εργασίας στην Ελληνική πρεσβεία της εκάστοτε χώρας απαιτεί συμβόλαιο εργασίας, και στην περίπτωση συμμετοχής σε προκήρυξη Δημοσίου προϋποθέτει αναγνώριση των ακαδημαϊκών πτυχίων μέσω του ΔΟΑΤΑΠ, ακόμα και για ανεπτυγμένες χώρες όπως οι ΗΠΑ. Η αίτηση στην Ελληνική Πρεσβεία δεν είναι πάντα αποτελεσματική, καθώς δεν είναι πάντα διαθέσιμη η υπηρεσία απόκτησης προσωρινής βίζας εργασίας, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την Πρεσβεία της Ελλάδας στο Μεξικό στις αρχές του 2022 όπου ο απερχόμενος πρέσβης δεν αντικαταστάθηκε μέχρι το φθινόπωρο 2022, και ο συνεργάτης μου αναγκάστηκε να ταξιδέψει στην Πρεσβεία της Ελλάδας στην Κούβα για να αιτηθεί και να λάβει τη βίζα. Μετά την απόκτηση αυτής της προσωρινής βίζας, ακολουθεί ένας δαίδαλος πολυήμερων (ακόμα μετα και απο μήνες) και εξαντλητικών γραφειοκρατικών διαδικασιών στην Ελλάδα για την απόκτηση άδειας παραμονής και εργασίας σε διάφορες δημόσιες υπηρεσίες με δυσχερείς και αντικρουόμενες συνεννοήσεις, ενώ συχνά είναι αδύνατον να μην συνοδεύεται ο/η συνεργάτης από κάποιον που μιλά Ελληνικά.
Προκειμένου να μειωθεί το φαινόμενο της μετανάστευσης Ελλήνων επιστημόνων υψηλής εξειδίκευσης, αλλά και να αυξηθεί η εισροή καταρτισμένου προσωπικού από άλλες χώρες (διαδικασία που αξιοποίησαν κατά πολύ οι ΗΠΑ τις προηγούμενης δεκαετίες), η Πολιτεία θα πρέπει άμεσα να εξασφαλίσει -μεταξύ άλλων- ευκολότερες συνθήκες πρόσβασης στην εγχώρια αγορά εργασίας υψηλά καταρτισμένου προσωπικού με ειδικές κατηγορίες βίζας, να υιοθετήσει μείωση της γραφειοκρατίας, και να εξασφαλίσει ισότιμες ευκαιρίες επαγγελματικής σταδιοδρομίας με ανταγωνιστικούς μισθούς, αξιοκρατία και δικαιοσύνη.
*Η Ζωή Κούρνια είναι Διευθύντρια Ερευνών στο Ίδρυμα Ιατροβιολογικών Ερευνών, Ακαδημία Αθηνών
Το άρθρο δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στο Startupper MAG #56
