Το βραβείο Νόμπελ Φυσικής 2025 απονεμήθηκε σε τρεις επιστήμονες – John Clarke, Michel H. Devoret και στον Ελληνοαμερικανό John M. Martinis – για τις πρωτοποριακές ανακαλύψεις τους στον τομέα της κβαντικής μηχανικής.
Οι τρεις αυτοί επιστήμονες θα μοιραστούν το βραβείο «για την ανακάλυψη της μακροσκοπικής κβαντομηχανικής σήραγγας και της κβάντωσης ενέργειας σε ένα ηλεκτρικό κύκλωμα», ανακοίνωσε η Επιτροπή Νόμπελ την Τρίτη σε τελετή στη Στοκχόλμη.
Ο John Clarke, Βρετανός με έδρα το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Μπέρκλεϊ, χαρακτήρισε την ανακοίνωση «την έκπληξη της ζωής του» και εξήρε τη συνεισφορά των συν-βραβευθέντων του. Όπως εξήγησε, οι ανακαλύψεις τους αποτελούν τη βάση για την κβαντική υπολογιστική.
Ο John M. Martinis, φυσικός που ηγείτο της ομάδας κβαντικών υπολογιστών της Google, εκπόνησε έρευνες στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στη Σάντα Μπάρμπαρα, όπως και ο Michel H. Devoret, Γάλλος φυσικός και επικεφαλής ερευνητής της Google Quantum AI, ο οποίος έχει έδρα και στο Yale.
Στη δεκαετία του 1980, οι τρεις βραβευθέντες πραγματοποίησαν πειράματα με ηλεκτρονικά κυκλώματα υπεραγωγών, αποδεικνύοντας ότι η κβαντική μηχανική επηρεάζει ακόμη και τα καθημερινά αντικείμενα υπό συγκεκριμένες συνθήκες. Το έργο τους άνοιξε το δρόμο για την ανάπτυξη της επόμενης γενιάς κβαντικής τεχνολογίας, συμπεριλαμβανομένης της κβαντικής κρυπτογραφίας, των κβαντικών υπολογιστών και των κβαντικών αισθητήρων.
Ο Olle Eriksson, πρόεδρος της επιτροπής Νόμπελ Φυσικής, τόνισε ότι η κβαντική μηχανική συνεχίζει να προσφέρει εκπλήξεις μετά από έναν αιώνα και παραμένει το θεμέλιο της σύγχρονης ψηφιακής τεχνολογίας.
Την προηγούμενη χρονιά, οι πρωτοπόροι της τεχνητής νοημοσύνης John Hopfield και Geoffrey Hinton έλαβαν το βραβείο για τη συμβολή τους στη μηχανική μάθηση. Φέτος, μετά τη φυσική, έχουν ήδη ανακοινωθεί οι νικητές του βραβείου ιατρικής για νέες ανακαλύψεις στο ανοσοποιητικό σύστημα, ενώ η ανακοίνωση του βραβείου Ειρήνης αναμένεται την Παρασκευή.
Ποιος είναι ο Ελληνοαμερικανός John M. Martinis
Ο John M. Martinis, που τιμήθηκε με το Νόμπελ Φυσικής για την ανακάλυψη της μακροσκοπικής κβαντομηχανικής σήραγγας και την κβάντωση της ενέργειας σε ηλεκτρικά κυκλώματα, γεννήθηκε το 1958, σπούδασε φυσική στο πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Μπέρκλεϊ, όπου απέκτησε και το διδακτορικό του. Η διατριβή του είχε ως θέμα τη μακροσκοπική κβαντομηχανική σήραγγα και την κβάντωση ενεργειακών επιπέδων σε επαφές Josephson, υπό την επίβλεψη του καθηγητή John Clarke.
Το έργο του αποτελεί θεμέλιο για την κατανόηση και την κατασκευή κβαντικών συστημάτων, με τεράστιο αντίκτυπο στον τομέα των κβαντικών υπολογιστών.
Η καριέρα του χαρακτηρίζεται από σημαντικές συνεργασίες και πρωτοποριακή έρευνα. Το 2014, ο Martinis και η ομάδα του συνεργάστηκαν με το Google Quantum AI Lab, με στόχο την ανάπτυξη κβαντικών υπολογιστών βασισμένων σε υπεραγώγιμα qubits.
Το 2019, η ομάδα πέτυχε το ιστορικό ορόσημο της «κβαντικής υπεροχής», κατασκευάζοντας έναν υπολογιστή που ολοκλήρωσε σε 200 δευτερόλεπτα μια εργασία που ένας κλασικός υπερυπολογιστής θα χρειαζόταν χιλιάδες χρόνια για να ολοκληρώσει.
Μετά την αποχώρησή του από την Google το 2020, ο Martinis εντάχθηκε στην αυστραλιανή Silicon Quantum Computing (SQC), συνεχίζοντας το όραμά του για τη δημιουργία εμπορικά αξιοποιήσιμων κβαντικών υπολογιστών. Εκεί εντυπωσιάστηκε από την ατομική τεχνική κατασκευής της ομάδας, που θεωρεί μοναδική παγκοσμίως.
Η συμβολή του στην επιστήμη έχει αναγνωριστεί διεθνώς. Το 2014 τιμήθηκε με το Βραβείο Fritz London, ενώ το 2021 απέσπασε το Βραβείο John Stewart Bell. Το 2025, η απονομή του Νόμπελ Φυσικής αναγνώρισε το τεράστιο έργο του στον χώρο της κβαντικής μηχανικής.
Ο John M. Martinis παραμένει ενεργός στην έρευνα και την ανάπτυξη κβαντικών τεχνολογιών, προσφέροντας τεχνογνωσία και εμπειρία σε παγκόσμια κλίμακα, συμβάλλοντας καθοριστικά στην επόμενη γενιά της τεχνολογίας.
