Από ένα coworking cafe μέχρι μια καθοδήγηση υψηλού επιπέδου και ένα «καταφύγιο» χάκερ, η startup κοινότητα της Β. Μακεδονίας δεν χτίζεται μέσα μέσα από κάποια μεγάλη παρέμβαση. Αντ ‘αυτού, αναπτύσσεται μέσω μικρών, αποφασιστικών πρωτοβουλιών που σφυρηλατούν συνδέσεις, επεκτείνουν τις νοοτροπίες και ενδυναμώνουν την επόμενη γενιά που θα οικοδομήσει τα οικοσυστήματα Startup και τεχνολογίας της χώρας.
Tο 2025, η Β. Μακεδονία φιλοξενεί πάνω από 300 νεοσύστατες επιχειρήσεις, με 73 από αυτές να έχουν συγκεντρώσει συλλογικά 57,7 εκατομμύρια δολάρια σε χρηματοδότηση VC σύμφωνα με το Tracxn. Τα συγκεκριμένα δεδομένα και ο αυξανόμενος αριθμός νεοσύστατων επιχειρήσεων αντικατοπτρίζουν την αποφασιστικότητα των ιδρυτών και των επιχειρηματιών που συχνά βασίζονται λιγότερο σε επίσημα προγράμματα και περισσότερο σε αυθεντικές συνδέσεις, ή με απλά λόγια, στη δικτύωση. Τις περισσότερες φορές, αυτή η προσπάθεια βρίσκεται στο επίκεντρο της ανάπτυξης αυτού του οικοσυστήματος, συνδέοντας διαφορετικές ιδέες και εμπειρίες ιδρυτών που αργότερα συγχωνεύονται σε βιώσιμα εγχειρήματα.
Ωστόσο, για να συμβεί η δικτύωση, πρέπει να γίνει η σωστή ρύθμιση και ρύθμιση. Η ύπαρξη χώρων συνεργασίας ή εκδηλώσεων είναι εξαιρετική, αλλά μπορεί να μην είναι αρκετή. Κάποιος πρέπει να δημιουργήσει μια ατμόσφαιρα όπου οι άνθρωποι συναντιούνται πραγματικά, μοιράζοντας γνώσεις, αποτυχίες και επιτυχίες. Αυτό συχνά εκτυλίσσεται σε περιστασιακές συζητήσεις με καφέ, μετά από μια καθοδήγηση από μέντορες που βοηθούν τους ιδρυτές να περιηγηθούν σε αχαρτογράφητα εδάφη.
Μαζί, αυτοί οι χώροι και οι σχέσεις δημιουργούν ένα σχέδιο για ένα οικοσύστημα που δεν εισάγεται ή αντιγράφεται-επικολλάται από αλλού, αλλά έχει τις ρίζες του στην τοπική νοοτροπία, τα έθιμα, την ηθική και τον τρόπο ζωής.
Πυροδοτώντας μια επανάσταση των Startups
Για τον Sasho Jovanovski, η ιδιοκτησία ενός καφέ ήταν πάντα το όνειρο του. Αλλά με τα χρόνια, το όραμά του για το αγαπημένο του Srekja Bar μεγάλωσε πολύ πέρα από τους latte και τα ράφια με παρελκόμενα του καφέ. Το συνειδητοποίησε για πρώτη φορά όταν άρχισε να περνάει χρόνο με άλλους επιχειρηματίες και innovators στη Seavus, η οποία ήταν μία από τις μεγαλύτερες εταιρείες πληροφορικής στη Β. Μακεδονία εκείνη την εποχή και η οποία είχε δημιουργήσει τη δική της θερμοκοιτίδα.
«Όταν ήμουν στο Seavus Incubator, δεν ήξερα καν τι είναι μια startup ή μια θερμοκοιτίδα. Έμαθα τόσα πολλά εκεί – με άλλαξε βαθιά και κατηύθυνε την επιχειρηματική μου καριέρα», θυμάται ο Sasho.
Τα πρώτα του βήματα ως επιχειρηματίας προήλθαν από διάφορα hustles και επιχειρήσεις, από τη λειτουργία ντισκοτέκ και κλαμπ έως τη δημιουργία ιστότοπων όπως το lapaj.mk, μια πλατφόρμα τύπου Groupon που πωλεί κουπόνια για φαγητό και ποτά. Ωστόσο, μετά την ένταξή του στο Seavus Incubator, ο Sasho άρχισε επίσης να μαθαίνει για τη δύναμη της δικτύωσης.
«Δεν ήταν τα προγράμματα, αλλά οι άνθρωποι. Μέσα σε αυτά τα 500 τετραγωνικά μέτρα, θα καθόσασταν για μια συνομιλία και θα έρχονταν ιδέες. Αυτός είναι ο τρόπος με τον οποίο ιδρύσαμε το πρακτορείο μάρκετινγκ μας τότε – απλά μιλώντας με ανθρώπους για καφέ», λέει.
Αυτό το πνεύμα οδήγησε στη μετατροπή του Srekja Bar σε κόμβο συνεργασίας το 2018 πάνω σε ένα σκάφος αγκυροβολημένο στον ποταμό Βαρδάρη. Όταν ξέσπασε η πανδημία COVID-19, ο Sasho αναγκάστηκε να εγκαταλείψει αυτό το όνειρο. Ωστόσο, η φιλοδοξία του δεν ξεθώριασε ποτέ, και εν τω μεταξύ, τον οδήγησε να χτίσει το Startup Club Skopje – έναν χώρο γεμάτο γκράφιτι όπου ελεύθεροι επαγγελματίες, ιδρυτές Startups και νέοι επιχειρηματίες θα μπορούσαν να συναντηθούν για να συνδεθούν, να εργαστούν και να μάθουν.
«Πρέπει να κάνεις πολλά λάθη και να κάνεις μερικά βήματα πίσω, για να προχωρήσεις. Η αποτυχία είναι το καλύτερο μάθημα και το καλύτερο κίνητρο για να γνωρίζουμε πώς να αναπτύξουμε το ιδανικό επιχειρηματικό μοντέλο», σκέφτεται, σημειώνοντας πώς η πανδημία COVID-19 τον ανάγκασε να επανεξετάσει τα πάντα, από την ιδέα του boat café έως το σημερινό υβριδικό coworking bar με ένα στούντιο podcast.
Σήμερα, το Startup Club Skopje φιλοξενεί διαγωνισμούς pitch, συναντήσεις ελεύθερων επαγγελματιών, εκπαιδευτικές εκδηλώσεις και συγκεντρώσεις δικτύωσης για να δώσει στους αναδυόμενους επιχειρηματίες πρόσβαση στις σωστές πληροφορίες την κατάλληλη στιγμή.
«Πάντα έψαχνα για ανθρώπους να συνεργαστούν μαζί μου, έψαχνα πώς λειτουργούν τέτοιοι κόμβοι, αλλά πάντα πρέπει να το νιώθεις από πρώτο χέρι. Αυτό κάναμε στο Seavus – κρατούσαμε φαγητό εκεί, μοιραζόμασταν την κουζίνα και νιώθαμε σαν να ήμασταν στο σπίτι μας. Αυτό ήθελα και για το Startup Club Skopje – ένα μέρος όπου οι νέοι αισθάνονται σαν στο σπίτι τους, συναντούν τους σωστούς ανθρώπους και παίρνουν τις σωστές ιδέες». Eξηγεί o Sasho.
Μία από τις επόμενες ιδέες είναι να ανοίξουν παρόμοιοι χώροι σε άλλες πόλεις, διαδίδοντας τη γνώση και δημιουργώντας μια νέα γενιά επιχειρηματιών. Όπως το θέτει, «Οι νεοσύστατες επιχειρήσεις χτίζουν νεοσύστατες επιχειρήσεις και είναι πολύ πολύτιμο να έχεις την εμπειρία κάποιου που έχει ήδη περπατήσει αυτό το μονοπάτι».
Επιπλέον, ο Sasho βλέπει επίσης ότι ενώ υπάρχουν χρήματα για επενδύσεις και επιχειρηματικούς αγγέλους έτοιμους να υποστηρίξουν νεοσύστατες επιχειρήσεις, το οικοσύστημα εξακολουθεί να χρειάζεται καλύτερη υποδομή για να κάνει αυτή τη ροή ευκολότερη και πιο αποτελεσματική.
Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο είναι επίσης πρόθυμος να διοργανώσει ένα εμβληματικό συνέδριο για την χώρα που ονομάζεται Startup Revolution Summit τον ερχόμενο Νοέμβριο – ένα συνέδριο που θα χρησιμεύσει για τη δημιουργία κάτι μεγάλου που προέρχεται από τη Β. Μακεδονία και συμβάλλει σημαντικά στο οικοσύστημα τόσο τοπικά όσο και σε ολόκληρη την Ευρώπη.
«Όπως το βλέπω, κάνουμε ήδη μια πραγματική διαφορά. Ξέρω τι σημαίνει όλη η δουλειά που κάνουμε για τη χώρα και πέρα από αυτήν, για την Ευρώπη. Όταν οι προγραμματιστές και οι εταιρείες πληροφορικής συνδέονται με τους σωστούς ανθρώπους, φέρνουν νέες ιδέες και καινοτομίες. Έτσι συμβαίνει η πραγματική συνεισφορά. Το κλειδί είναι η εμπειρία – το επιχειρηματικό κλίμα είναι εδώ και οι νέες γενιές χρειάζονται απλώς τη σωστή καθοδήγηση από τους σωστούς ανθρώπους», τονίζει ο Sasho.
Ένα ριάλιτι σόου με πραγματικό αντίκτυπο
Η Sanja Mitrovska, ιδρύτρια και διευθύνουσα σύμβουλος της The Founder Games, συνειδητοποίησε νωρίς ότι η οικοδόμηση ενός οικοσυστήματος νεοφυών επιχειρήσεων σήμαινε τη μετάβαση από την απλή σύνδεση των νεοσύστατων επιχειρήσεων με τους επενδυτές στην πραγματική προετοιμασία των νεοσύστατων επιχειρήσεων για να γίνουν έτοιμες για επενδύσεις.
Η δική της startup, η Networker, εξελίχθηκε από μια επενδυτική πλατφόρμα matchmaking σε ένα στούντιο επιχειρηματικών συμμετοχών που χτίζει νεοσύστατες επιχειρήσεις από το μηδέν, βοηθώντας τους ιδρυτές να επικυρώσουν τις ιδέες τους, να βελτιώσουν τα προϊόντα τους και να αναπτύξουν τη νοοτροπία που απαιτείται για να πετύχουν στις παγκόσμιες αγορές.
«Η Networker ιδρύθηκε πριν από έξι χρόνια. Τότε, πιστεύαμε ότι το πιο δύσκολο κομμάτι θα ήταν η σύνδεση των επενδυτών με τις νεοσύστατες επιχειρήσεις. Αλλά μέσα στους πρώτους τρεις μήνες, συνειδητοποιήσαμε ότι χάναμε το χρόνο μας. Αποδείχθηκε ότι το οικοσύστημα των startup μας είχε αρκετά χρήματα, αλλά δεν είχε ιδέες έτοιμες για επενδύσεις», λέει η Sanja.
Αυτή η συνειδητοποίηση οδήγησε το Networker να γίνει ένα επιχειρηματικό στούντιο δημιουργίας Startups. Χρησιμοποιώντας τη μεθοδολογία Design Sprint της Google, η ομάδα βοηθά τους ιδρυτές να μετατρέψουν τις ιδέες τους σε επικυρωμένα πρωτότυπα σε μόλις πέντε ημέρες.
«Σε αυτές τις πέντε ημέρες, το προϊόν αλλάζει εντελώς. Αυτή είναι η επιτυχία μιας startup – να συνειδητοποιήσετε μόνοι σας τι πρέπει να αλλάξετε στο προϊόν σας για να λύσετε τα προβλήματα των χρηστών σας», εξηγεί.
Το πιο ορατό μέρος αυτής της αποστολής είναι το The Founder Games, ένα ριάλιτι σόου και επιταχυντής που ενώ ξεκίνησε από την Β. Μακεδονία, πλέον τρέχει από την Πολωνία έως την Τουρκία και συνεργάζεται με περισσότερες από 40 νεοσύστατες επιχειρήσεις και έχει δύο σεζόν πίσω του, καθεμία από τις οποίες παρουσιάζει τα ταξίδια τοπικών και διεθνών ιδρυτών.
“Στην πρώτη σεζόν, η οποία περιελάμβανε μόνο νεοσύστατες επιχειρήσεις της χωρας, θέλαμε να δούμε ποιοι ιδρυτές είχαν προϊόντα και την ικανότητα να μαθαίνουν και να ακούν. Η πτυχή της ψυχαγωγίας βοηθά νέες και επίδοξες νεοσύστατες επιχειρήσεις, τόσο εγχώριες όσο και περιφερειακές, να συνεχίσουν σε αυτό το μονοπάτι» αναφέρει η Sanja.
Αλλά ο σκοπός της παράστασης πηγαίνει βαθύτερα. «Οι νεοσύστατες επιχειρήσεις δεν έχουν να κάνουν μόνο με μια ιδέα. Το Ταμείο Καινοτομίας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης της χώρας διέδωσε τον κόσμο των νεοφυών επιχειρήσεων εδώ, αλλά διέδωσε επίσης το μήνυμα ότι ο καθένας μπορεί να έχει μια νεοφυή επιχείρηση. Αντιγραφή-επικόλληση ιδεών από τη Σερβία π.χ. μπορεί να συμβεί, αλλά δεν αρκεί. Θέλουμε αυτό το είδος επιχειρηματικότητας να ληφθεί σοβαρά υπόψη», προσθέτει.
Για τη Sanja, η δημιουργία επιτυχημένων παραδειγμάτων που προέρχονται από την τοπική κοινότητα απαιτεί χρόνο. «Προσωπικά μου έλειπαν τέτοια παραδείγματα και διεθνείς διασυνδέσεις – όχι τόσο με επενδυτές, αλλά με τους σωστούς ανθρώπους που θα μπορούσαν αργότερα να με συνδέσουν περαιτέρω. Δεν είναι όλα σχετικά με τα χρήματα. Έχει να κάνει με τη συνάντηση με τους σωστούς ανθρώπους στον κλάδο», λέει.
Ο επόμενος στόχος της είναι να οικοδομήσει ένα αξιόπιστο δίκτυο μεντόρων και συνεργατών όχι μόνο στη Β. Μακεδονία, αλλά και σε ολόκληρη την περιοχή και τελικά να ξεκινήσει ένα επενδυτικό ταμείο. «Το χτίζουμε από το μηδέν και το να έχουμε το δικό μας επενδυτικό ταμείο θα έρθει φυσικά ως το επόμενο βήμα».
Το σπίτι των χάκερ της κοινότητας IT
Πέρα από τους ιδρυτές και τις νεοσύστατες επιχειρήσεις, η ίδια η κοινότητα πληροφορικής χρειάζεται ένα μέρος για να αναπτυχθεί. Για αυτό, υπάρχει το Base42 – το μοναδικό hackerspace της Β. Μακεδονίας που υποστηρίζει κάθε πτυχή της τοπικής σκηνής IT. Η προέλευση του Base42 είναι μια ενδιαφέρουσα ιστορία – όλα ξεκίνησαν όταν η ομάδα της εταιρείας λογισμικού CodeChem με έδρα τα Σκόπια εγκατέλειψε τη χρήση του απότομου γκαράζ τους ως χώρου στάθμευσης μετά από πάρα πολλούς γδαρμένους καθρέφτες και χαμένες μάχες με την πλαγιά. Αντί να το αφήσουν να πάει χαμένο, το μετέτρεψαν σε δημιουργικό κόμβο για τους «πληροφορικάριους».
Ο χώρος σήμερα συγκεντρώνει διάφορες ομάδες και πρωτοβουλίες:
BeerJS, PyData, AWS Macedonia, CyberSecurity – Beyond The Machines, UXplore, PHP Skopje, Angular Macedonia, Donate a Computer και κολεκτίβες τυχερών παιχνιδιών όπως η DnD και η Pagoda.
Ωστόσο, η ιδέα πίσω από το Base42 υπάρχει εδώ και χρόνια, κερδίζοντας δυναμική κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19 χάρη σε μια ομάδα μηχανικών που ζουν και αναπνέουν μέσα στη τεχνολογία. Βασισμένο σε εθελοντική προσπάθεια, συνεχίζει να εξελίσσεται καθώς προκύπτουν νέες ιδέες, εξηγεί η διευθύντρια της κοινότητας, Pavlina Buchevska.
«Οι κοινότητες είναι ζωντανοί οργανισμοί – συνεχώς σχηματίζονται και αλλάζουν, όπως και η Base42», λέει η Pavlina, προσθέτοντας ότι αυτές οι κοινότητες και οι άνθρωποι είναι η κινητήρια δύναμη που διαμορφώνει τον τόπο.
«Ανήκει σε αυτούς. Το περασμένο έτος είδε το Base42 να φιλοξενεί σημαντικές εκδηλώσεις όπως το What The Stack, το UXplore και το Global Azure Day, με μεγάλους αριθμούς συμμετοχής που αποδεικνύουν πόσο απαραίτητες είναι αυτές οι πρωτοβουλίες», σημειώνει η Pavlina.
Τα τελευταία χρόνια έχουμε επίσης δει το Base42 να φιλοξενεί τα πάντα, από μηνιαίες συναντήσεις, hackathons και bootcamps έως άτυπες συνεδρίες ανταλλαγής γνώσεων. Φιλοξενεί επίσης πολλά έργα ανοιχτού κώδικα, με τον χώρο να παρέχει εργαλεία όπως server racks, 3D εκτυπωτές, μικροελεγκτές και πολλά άλλα, επιτρέποντας στους ανθρώπους να εξερευνήσουν και να μάθουν χωρίς να χρειάζεται να επενδύσουν στον δικό τους εξοπλισμό.
Επιπλέον, αναλογιζόμενη το βαθύτερο νόημα της δημιουργίας κοινότητας στην τεχνολογία, η Pavlina αμφισβητεί επίσης την κοινή αντίληψη της πληροφορικής ως απομονωμένου επαγγέλματος.
«Αν και τα τελευταία χρόνια τα επαγγέλματα πληροφορικής έχουν συνδεθεί με τον ατομικισμό και την εργασία πίσω από έναν υπολογιστή, η προσωπική και κοινωνική ανάπτυξη συμβαίνει μόνο όταν υπάρχει η αίσθηση του ανήκειν – όταν οι άνθρωποι βοηθούν ο ένας τον άλλον και υποστηρίζουν ο ένας τον άλλον. Μόνο τότε μπορούμε να αναπτύξουμε καλούς μηχανικούς και επιχειρηματίες, οδηγώντας στην επιτυχία για ολόκληρη τη βιομηχανία», λέει.
Κοιτάζοντας μπροστά, το Base42 σχεδιάζει περισσότερες συναντήσεις ανάπτυξης παιχνιδιών, αναβαθμίσεις ηλεκτρονικών εργαλείων αλλά και το επερχόμενο συνέδριο What The Stack για developers στις 20 Σεπτεμβρίου, με δεκάδες ομιλητές.
«Η εταιρική σχέση είναι απαραίτητη. Το Base42 είναι πάντα ανοιχτό σε νέους ανθρώπους, κοινότητες και συνεργαζόμενες εταιρείες. Όποιος αισθάνεται συνδεδεμένος με την ιδέα μας είναι ευπρόσδεκτος και θα θέλαμε να αναπτυχθούμε όσο το δυνατόν περισσότερο», προσθέτει η Pavlina.
Το ιδανικό μέλλον των Startups της B. Μακεδονίας δεν μοιάζει με τη Silicon Valley
Το μέλλον των Startups της χώρας δεν θα μοιάζει με αυτό της Silicon Valley – ούτε θα έπρεπε. Θα μοιάζει με τα τραπέζια μπαρ της Srekja καλυμμένα με φορητούς υπολογιστές και φλιτζάνια εσπρέσο, όπου οι ιδέες ρέουν τόσο ελεύθερα όσο ο καφές και όπου οι ελεύθεροι επαγγελματίες βρίσκουν απροσδόκητους συνιδρυτές στο διπλανό τραπέζι.
Θα μοιάζει με τα λαμπερά φώτα του στούντιο στη σκηνή της The Founder Games, φωτίζοντας τους ιδρυτές καθώς προωθούν όχι μόνο τη χρηματοδότηση, αλλά και τις συνδέσεις και το δίκτυο άλλων ιδρυτών και επαγγελματιών από τον τομέα τους.
Θα μοιάζει με τους πάγκους συγκόλλησης του Base42 γεμάτους με πλακέτες κυκλωμάτων, καλώδια και σκαριφήματα έργων ανοιχτού κώδικα, όπου οι προγραμματιστές διδάσκουν ο ένας τον άλλον αργά τη νύχτα.
Και αυτό το οικοσύστημα θα αντικατοπτρίζει το πνεύμα της κοινότητας στη χώρα – μικρούς χώρους γεμάτους με μεγάλες ιδέες, που οδηγούνται από ανθρώπους που χτίζουν για να λύσουν προβλήματα που βλέπουν γύρω τους καθημερινά. Η δύναμή του δεν θα προέλθει από τις αποτιμήσεις των μονόκερων, αλλά από τη δημιουργία ευκαιριών που κρατούν το ταλέντο στη χώρα, ενώ το συνδέουν με τον κόσμο.
