Η εποχή που το ατελείωτο «σκρολάρισμα» αποτελούσε απλώς ένα έξυπνο UX (User Experience) τρικ για να κρατήσει τον χρήστη στην πλατφόρμα, φαίνεται να τελειώνει. Σύμφωνα με το σκληρό προκαταρκτικό πόρισμα των Βρυξελλών, η Meta απέτυχε παταγωδώς να αξιολογήσει τους κινδύνους που ενέχει ο σχεδιασμός των Facebook και Instagram για την ψυχική υγεία των Ευρωπαίων πολιτών, εστιάζοντας μεθοδικά στη δημιουργία συμπεριφορικής εξάρτησης.
Η Κομισιόν επισημαίνει ότι λειτουργίες όπως το autoplay στα βίντεο (Reels) και οι προσωποποιημένες συστάσεις, μεταφέρουν τον εγκέφαλο του χρήστη σε καθεστώς «αυτόματου πιλότου». Αυτό ενισχύει την παρόρμηση για συνεχή χρήση, συμβάλλοντας στη δημιουργία ανθυγιεινών και καταναγκαστικών συνηθειών.
Το κατηγορητήριο γίνεται ιδιαίτερα βαρύ όσον αφορά τους ανηλίκους. Η Επιτροπή κατηγορεί τη Meta ότι, αν και είχε στη διάθεσή της εσωτερικά στοιχεία για τον υπερβολικό χρόνο που ξοδεύουν τα παιδιά στις πλατφόρμες (ακόμα και κατά τη διάρκεια της νύχτας), επέλεξε να τα αγνοήσει, βελτιστοποιώντας τα Stories και τα Reels για μέγιστη εμπλοκή (engagement).
«Αδύναμα και αναποτελεσματικά» τα εργαλεία ελέγχου
Απαντώντας στο επιχείρημα της Meta ότι ήδη παρέχει εργαλεία διαχείρισης χρόνου και γονικού ελέγχου, η Κομισιόν ήταν κατηγορηματική: Τα μέτρα αυτά είναι ανεπαρκή.
- Τα όρια χρόνου, ακόμα και όταν είναι ενεργοποιημένα εξ ορισμού για τους εφήβους, μπορούν να παρακαμφθούν εύκολα με ένα απλό κλικ.
- Οι γονικοί έλεγχοι απαιτούν υψηλό επίπεδο τεχνικής εξοικείωσης, καθιστώντας τους συχνά άχρηστους για τον μέσο γονέα.
- Οι σύνδεσμοι προς πηγές ψυχικής υγείας είναι κρυμμένοι σε δευτερεύουσες σελίδες «κέντρων ασφάλειας», χωρίς να έχουν ουσιαστικό αντίκτυπο στη ροή του χρήστη.
Το τελεσίγραφο, τα πρόστιμα και η αλγοριθμική «κατολίσθηση»
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζητά πλέον άμεσα μέτρα: Το autoplay και το infinite scroll πρέπει να απενεργοποιηθούν by default. Επιπλέον, ζητά πραγματικά «διαλείμματα οθόνης» και αναπροσαρμογή των αλγορίθμων ώστε να μην στοχεύουν αποκλειστικά στη μεγιστοποίηση του χρόνου παραμονής στην εφαρμογή.
Όπως σημείωσε η Χένα Βίρκουνεν, Εκτελεστική Αντιπρόεδρος της Κομισιόν για την Τεχνολογική Κυριαρχία: «Η προστασία της σωματικής και ψυχικής υγείας των Ευρωπαίων πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα. Ο DSA παρέχει ένα σαφές πλαίσιο για να λογοδοτούν οι πλατφόρμες».
Η υπόθεση αυτή (που άνοιξε τον Μάιο του 2024) αφήνει ανοιχτή και μια δεύτερη, εξίσου κρίσιμη έρευνα: Την «αλγοριθμική κατολίσθηση» (rabbit holes). Πρόκειται για τον μηχανισμό που παρασύρει τους χρήστες –κυρίως ανηλίκους– βήμα-βήμα προς ολοένα και πιο ακραίο ή επιβλαβές περιεχόμενο. Αν η Meta δεν πείσει τις ευρωπαϊκές αρχές με τα γραπτά της υπομνήματα, η καμπάνα του 6% επί του παγκόσμιου τζίρου της είναι έτοιμη να ηχήσει.
