Ultimate magazine theme for WordPress.

Προς μία νέα κανονικότητα

Καθώς στην Ελλάδα μετράμε μέρες από την εφαρμογή περιοριστικών μέτρων, «χαμηλώνοντας» την καμπύλη, εντείνεται η συζήτηση για το πλάτος αυτής. Γεννάται δηλαδή το ερώτημα για πόσο καιρό μπορεί να παραμείνει σε αναμονή η οικονομία αλλά και η κοινωνική ζωή των πολιτών.

Από δημοσιεύσεις και διαρροές οργάνων της ΕΕ και εκπροσώπων του ΠΟΥ, φαίνεται να σχεδιάζεται ένα σετ κριτηρίων και ίσως συγχρονισμένες μεταξύ κρατών κινήσεις που θα οδηγήσουν σε χαλάρωση της καραντίνας. Τα πρώτα δείγματα γραφής αφορούν πραγματικά επείγουσες περιπτώσεις ευάλωτων αλλά και μεγάλων πληθυσμών. Μπορούμε πλέον λοιπόν να ανοίξουμε το διάλογο για μια νέα κανονικότητα που ίσως μετά από καιρό να μοιάζει με την παλιά.

Στο χώρο των ελληνικών startups έχει νόημα να δούμε τυχόν μεταβολές στις οποίες θα πρέπει ενδεχομένως να προσαρμοστούμε, και πιθανές λύσεις.

Βελτιστοποίηση για διάρκεια και όχι ένταση

Η γενική παρατήρηση είναι πως αυτή τη στιγμή οι startups είναι καλύτερα να μοιάζουν με καμήλες παρά με μονόκερους. Συνιστά  λοιπόν σοφή επιλογή να μειώσουν την ένταση κεφαλαίου τους και να επιδιώξουν  να αντέξουν για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Αυτό μπορεί να γίνει σε συνεργασία με τους εργαζόμενους που μπορεί να είναι πιο πρόθυμοι να ανταλλάξουν μέρος του μισθού τους με μετοχές της εταιρείας από ένα option pool. Με τον τρόπο αυτό το συμφέρον τους ευθυγραμμίζεται με ή έστω προσεγγίζει περισσότερο  εκείνο της startup και καθιστά πιο σαφείς τις πραγματικές προτεραιότητες. Αυτό αποτελεί πολύ συνήθη πρακτική σε πιο ανεπτυγμένα οικοσυστήματα αλλά παρατηρείται ακόμη να  συναντά συχνά αντίσταση στην Ελλάδα, ενδεχομένως και λόγω του υφιστάμενου νομικού πλαισίου που δεν καθιστά το σχήμα τόσο ελκυστικό όσο σε άλλες δικαιοδοσίες.

Πιο σημαντικά, εφ’ όσον το βραχύ και μεσοπρόθεσμο μέλλον είναι ασαφές, η στρατηγική είναι πιο σημαντική από την εκτέλεση. Πολλές φορές οι startups αναλώνονται σε πειράματα ή κυνηγούν πελάτες ευκαιριακά ξοδεύοντας πόρους για νέους πελάτες και άμεσο τζίρο. Η κατά τα άλλα ήρεμη περίοδος της καραντίνας είναι καλή ευκαιρία να επιστρέψουν στα βασικά και να αναθεωρήσουν τη μέχρι τώρα πρόοδό τους. Να δουν ποιες από τις λύσεις που έχουν αναπτύξει αφορούν τελικά (α) σημαντικά προβλήματα και (β) επαρκώς μεγάλες αγορές και ποιες από τις δραστηριότητες που είχαν αναλάβει θα μπορούσαν να περισσεύουν. Είναι επίσης καλή περίοδος για να διαβάσουν και μερικά βιβλία.

Εάν μια startup βρίσκεται προς το τέλος της ταμειακής της διαθεσιμότητας εύλογο είναι να προσπαθήσει να αντλήσει κεφάλαιο δοθείσης ευκαιρίας  με την επιστροφή των  VCs σε κανονικούς ρυθμούς εργασίας και την επαναφορά αυτών στις κλασικές τους προτεραιότητες. Ιδανικά οι startups στο παρόν χρονικό σημείο  θα πρέπει ήδη να έχουν προχωρήσει στην αυτοαξιολόγησή τους, αναλύοντας τα μηνύματα της αγοράς και προετοιμάζοντας υλικά παρουσίασης της εταιρείας ,τα οποία υλικά παρουσίασης  θα πρέπει να βρίσκονται σε τελικό στάδιο επεξεργασίας, σχεδόν έτοιμα προς αποστολή σε επενδυτές.

Η προσεχής περίοδος θα είναι ιδιαίτερα  ανταγωνιστική, οπότε μικρές αδυναμίες στην ουσία ή στην επικοινωνία μπορεί να οδηγήσουν σε απόρριψη. Προς το παρόν οι περισσότεροι επαγγελματίες του χώρου ασχολούνται με τη θωράκιση του portfolio τους και τρέχουν οικονομικές ασκήσεις για να αποφασίσουν τα επόμενά τους βήματα. Ωστόσο μερικοί από τους μεγαλύτερους άρχισαν να εκπέμπουν μηνύματα αισιοδοξίας που μιλούν στην καρδιά των δημιουργών, οπότε το συναίσθημα αρχίζει να αλλάζει.

Οι startups θα πρέπει να λογαριάζουν επίσης ότι η περίοδος που θα πρέπει να αντέξουν αφού πάρουν χρήματα μάλλον θα είναι μεγαλύτερη από ότι αρχικά υπολόγιζαν. Οι πιθανοί αγοραστές στους οποίους θα ήθελαν να πουλήσουν την startup είναι μεγάλες εταιρείες που αντιμετωπίζουν τα δικά τους προβλήματα. Ρωτώντας δειγματοληπτικά το προσωπικό μου δίκτυο, το corporate development που είναι υπεύθυνο για να εντοπίζει στόχους εξαγοράς έχει παγώσει και όταν επανέλθει μπορεί να μην είναι έτοιμο να συζητήσει βάσει αποτιμήσεων προ της πανδημίας.

Αναλύοντας προηγούμενες κρίσεις, δυστυχώς είναι λίγα τα μοτίβα στα οποία μπορεί κανείς να βασιστεί αλλά και αυτά από τα οποία μπορεί να προφυλαχθεί. Σε αυτό δε βοηθάει το ότι τα μάτια των αναλυτών είναι στραμμένα στην καταγραφή των κρίσεων αυτών κυρίως υπό  το πρίσμα της ιστορίας, με αποτέλεσμα οι διορθωτικές κινήσεις να αναδύονται σαν απλές παραινέσεις, ενώ, μετά κι από τις δύσκολες στιγμές του προηγούμενου αιώνα,  υπάρχουν πλέον πολλοί μηχανισμοί που λύνουν προβλήματα που αντιμετωπίστηκαν στο παρελθόν.

Τυπικά σε διαφαινόμενες κρίσεις που επενδυτές χάνουν την πίστη τους σε αγορές, πρώτοι σπεύδουν σε βοήθεια των τελευταίων κρατικοί οργανισμοί και μεγάλα ταμεία που απορροφούν την ζημιά ή πιθανώς κακόβουλους χειρισμούς, προστατεύοντας έτσι το ηθικό της αγοράς. Ιστορικά όταν η κρίση συνεχιζόταν ή η βλάβη ήταν βαθύτερη από όσο ήταν σχεδιασμένα να καλύψουν τα σχετικά αποθέματα των κρατικών οργανισμών και των μεγάλων ταμείων, για τους πρώτους μήνες εξόδου από μια κρίση αναβαθμισμένο ρόλο είχαν μεγαλύτερα επενδυτικά ταμεία. Ακολούθως, απουσία κεφαλαίου, τον πρώτο λόγο έπαιρναν τα μικρότερα ταμεία και business angels που πλέον μπορούσαν να αγοράσουν συμμετοχές σε σημαντικά χαμηλότερες τιμές,συνεισφέροντας όμως ταυτόχρονα και με δεξιότητες που κατέχουν.

Τα VCs γενικά δεν διατηρούν κεφάλαιο στην τράπεζα, αλλά το ζητούν τακτικά απο τους δικούς τους επενδυτές, οι οποίοι αυτό τον καιρό προβλέψιμα θα αντιμετωπίζουν αντίστοιχα δυσκολίες στην πληρωμή. Αξίζει να σημειωθεί ότι τα venture capitals στην Ελλάδα επωφελήθηκαν ιδιαίτερα από την υψηλή συμμετοχή του Equifund στη σύνθεσή τους και τη διαχείριση του EIF. Απεδείχθη και στην πράξη ότι ήταν μια ανθεκτική και καλά σχεδιασμένη υποδομή η οποία εκ των υστέρων θα μπορούσε να αποτελέσει μοντέλο και για άλλους κλάδους της ελληνικής οικονομίας.

Κλάδοι που θα ξεχωρίσουν

Στην προσπάθεια να διακρίνουμε τομείς με τους οποίους αξίζει να ασχοληθούν ή να αποφύγουν οι ελληνικές startup θα πρέπει να ανατρέχουμε  πάντα σε δυο παραμέτρους: α) τα επόμενα δύο χρόνια το διαθέσιμο budget για σχεδόν κάθε δραστηριότητα πιθανότατα θα συρρικνωθεί, β) οι μεταβολές θα αποδειχθούν ίσως τόσο έντονες που μπορεί να αξίζει μια εταιρία τεχνολογίας να αναζητήσει σε ποιο άλλο κλάδο δύναται να εφαρμόσει τις λύσεις της.

Τα παρακάτω μπορούν να ερμηνευτούν στα πλαίσια αναζήτησης ευκαιριών, αλλά όχι με ευκαιριακό τρόπο. Η τεχνολογία και το λογισμικό ειδικότερα «τρώει» τον κόσμο, και συνεχίζει να το κάνει. Οπότε κάποιες λύσεις που είχαν αναπτυχθεί για κάποιο τομέα/δραστηριότητα μπορεί να έχουν νόημα για κάποια άλλη.

Κλάδοι που προφανώς θα υποφέρουν είναι αυτοί που συνδέονται άμεσα ή έμμεσα με μετακίνηση φυσικών προσώπων για σχεδόν οποιοδήποτε σκοπό. Ο λόγος είναι ότι η επιστημονική κοινότητα φαίνεται να συγκλίνει στο 2022 ως καθοριστικό σημείο καθολικής λήξης των  περιορισμών κίνησης. Άσχετα από το εάν αυτό αποδειχθεί ακριβές, η αμφιβολία είναι αρκετή για να σταματήσει ενέργειες οι οποίες συνήθως έχουν μήνες προετοιμασίας πίσω τους, όπως προγραμματισμός διακοπών ή επαγγελματικών ταξιδιών.

Κατ’ επέκταση θα πληγούν οι οργανώσεις  συνεδρίων, υπηρεσίες παροχής καταλυμάτων και ταξιδιωτικών κρατήσεων κάθε είδους. Αυτή τη στιγμή δεν είναι σαφές εάν η επενδυτική κοινότητα θα επιλέξει εν τέλει να απέχει από τις εταιρίες αυτές, ωστόσο η λογική λέει ότι η περίοδος αυτή αποτελεί εξαιρετική αφορμή για πρωτότυπη δημιουργία, που θα πάρει καιρό, και σύναψη συμφωνιών με μειωμένες αντιστάσεις.

Κλάδοι που εκτιμάται ότι θα τύχουν ιδιαίτερης προσοχής από venture capitals και στους οποίους Έλληνες επιχειρηματίες έχουν ήδη αποτύπωμα είναι οι ακόλουθοι:

Κλάδος Σχόλιο ή Παράδειγμα ανεκμετάλλευτης ευκαιρίας
Απομακρυσμένη εργασία (κυρίως SaaS) Opinionated εργαλεία project management που επιβάλλουν καλύτερες πρακτικές σε ομάδες με λίγη εμπειρία. Ειδικά σε μεγάλους μονολιθικούς οργανισμούς όπως κυβερνήσεις, εκπαίδευση, στρατό, πολλοί από τους οποίους αυτή την περίοδο αναγκάζονται να αυτοσχεδιάζουν.
Fintech/Insurtech Ανθρώπινο πρόσωπο σε συναλλαγές που οι τράπεζες χειρίζονται υποβέλτιστα. Προϊόντα αποταμίευσης ή ασφάλισης για κρίσιμες καταστάσεις (B2C). Μικρός δανεισμός.
Life sciences Κλάδος που ήδη γνώριζε άνθιση τα τελευταία 5 χρόνια. Σχεδόν κάθε δραστηριότητα δείχνει μεγάλο ενδιαφέρον. Τροχοπέδη στο e-health αποτελεί η έλλειψη κοινά αποδεκτού ιατρικού φακέλου στην ΕΕ.
Υλικά Αυτοκαθαριζόμενα και άσηπτα υλικά για χρήση σε καταναλωτικά προϊόντα (hygiene as a feature) ή βιομηχανικές εφαρμογές.
Quantified self Συσκευές που καταγράφουν νέα βιολογικά σήματα ή υπηρεσίες που παρέχουν νέα συμπεράσματα από μέτα-ανάλυση.
Αγροτικές εφαρμογές Μείωση φύρας. Πρώιμη διάγνωση και διαχείριση ασθενειών. Έμφαση στις μεγάλες καλλιέργειες ή συμβολαιακές, καθώς η μικρή ιδιοκτησία υποχωρεί ακόμα και στην Ελλάδα.
Οικιακές συσκευές και IoT Κάθε προϊόν που ικανοποιεί ανάγκες ή παρέχει comforts εργασιακού χώρου, στο σπίτι του εργαζόμενου.
Cargo Marketplaces μετακίνησης containers ή κλασμάτων αυτών
Ψηφιακή παρουσία & “τυπικές υπηρεσίες” Αυτοσυντηρούμενες, low touch, λύσεις για online παρουσία επιχειρήσεων. Εύκολη παραγγελιοληψία. Λύσεις διαλόγου με τον πελάτη. Διαχείριση φήμης επιχείρησης.
Privacy Η εφαρμογή του GDPR αλλά και πρόσφατα ο διάλογος γύρω απο πιστοποιητικά ανοσίας έχουν ευαισθητοποιήσει τους καταναλωτές γύρω από ζητήματα ιδιωτικότητας.

 

Φυσικά όλοι οι κλάδοι που στηρίζονται σε μαζικές συναθροίσεις (γήπεδα, θέατρα, κινηματογράφοι κοκ) θα δουν αλλαγές αλλά τυπικά αυτές απαιτούν νέες υποδομές οπότε συνήθως δεν αφορούν startups. Εντατικοποιημένοι έλεγχοι για φανερά ή μη νοσούντες αφορούν καινοτομίες που «πέφτουν» κάτω από τα life sciences. Ειδικά η εκπαίδευση είναι εξαιρετικά κορεσμένος και ανταγωνιστικός κλάδος και υπάρχουν ήδη γενικές λύσεις για τηλεεκπαίδευση αλλά και πολύ στοχευμένες λύσεις για κάθε βαθμίδα.

Αξίζει επίσης να αναφερθούν κάποιες «κινητήριες δυνάμεις» που διαμόρφωσαν μερικές από τις πιο ενδιαφέρουσες επενδύσεις B2B το 2019:

  • Νεότεροι (διάδοχοι ή νέοι στον κλάδο αλλά με εμπειρία) διαχειριστές σε επιχειρήσεις, που δεν ανέχονται άκομψες λύσεις που προστατεύονταν από την επιχειρηματολογία «αν δεν χαλάσει δεν το φτιάχνουμε»
  • Αποστροφή από business workflows που η προσαρμογή σε νέες συνθήκες τυπικά απαιτεί επανεκκίνηση του workflow.
  • Λύσεις που φέρνουν πολλές εταιρίες ή freelancers σε συνεργασία θα πρέπει να παρέχουν αυτοεξυπηρέτηση αναφορικά με πληροφόρηση. Ενέργειες που θέλουν να προγραμματίσουν δεν πρέπει να απαιτούν συνεννόηση εκτός συστήματος.
  • Integrated λύσεις που δεν απαιτούν ποτέ συνεργασία πάνω από 2 επιχειρήσεων. Κατά περίπτωση ενσωμάτωση υπηρεσιών όπως αξιολόγηση, ασφάλιση παραγγελίας, factoring κ.α.
  • Υιοθέτηση της λογικής API όπου χρειάζονται 3 ή περισσότερες επιχειρήσεις, με πολύ τυποποιημένη και άρα “ασφαλή” εμπλοκή άλλων service providers.

Αναζητώντας την κανονικότητα

Μιλώντας απλά, κανονικότητα για τις ελληνικές startup είναι α) η πρόσβαση σε κεφάλαιο και β) πρόσβαση στην αγορά για την οποία δημιουργήθηκε αυτή προκειμένου  να «πάρει τα μαθήματά της»και να πετύχει το περίφημο product-market fit.

Καλώς η κακώς τον τόνο της πλήρους ανάκαμψης θα ορίσουν και πάλι οι ΗΠΑ, για αρκετούς λόγους.

  • Παραμένουν η μεγαλύτερη ομοιογενής αγορά στον κόσμο,
  • Αποτελούν την έδρα των περισσοτέρων, μεγαλύτερων και -κυρίως- με εμπειρία στην «έξοδο» venture capitals,
  • Οι καταναλωτές και οι επιχειρήσεις της ορίζουν trends τα οποία υιοθετούνται επιτυχώς στις περισσότερες δυτικές αγορές.

Στο παρελθόν ήταν αρκετά δύσκολο να προσελκύσει κάποια ελληνική startup κεφάλαιο από εκεί, χωρίς να έχει ήδη κάνει το πρώτο βήμα του να αποκτήσει φυσική παρουσία εκεί. Δεδομένων των περιορισμών ταξιδιού θα έχει πολύ ενδιαφέρον να δούμε εάν τα κριτήρια αυτά θα χαλαρώσουν ή αλλιώς πώς θα μεταβληθούν. Αυτού ειπωθέντος η αγορά venture capital στην Ευρώπη έχει ωριμάσει σημαντικά την τελευταία δεκαετία, και ίσως ένα συστημικό σοκ να επιταχύνει τη διαδικασία.

Η νέα κανονικότητα των ελληνικών startup ωστόσο μάλλον θα διαφέρει από την παλιά, σε προτεραιότητες, εξοπλισμό αλλά και εταιρική κουλτούρα. Για παράδειγμα:

  • Περιμένουμε να δούμε εταιρείες να εξοπλίζουν εργαζόμενους με ισχυρά laptop με προτεραιότητα στο multitasking και όχι στη διάρκεια μπαταρίας (!). Επίσης καλύτερες κάμερες και ακουστικά με ακύρωση εξωτερικών θορύβων για διευκόλυνση της τηλεργασίας ή video calls.
  • Το να παρουσιάζεται εργαζόμενος στην εργασία του/της με εμφανή συμπτώματα νόσου ίσως δε θα θεωρείται πια ηρωισμός και θα ενθαρρύνεται αλλά ανοησία και θα αποθαρρύνεται.
  • Η επιβεβλημένη υιοθέτηση πρακτικών απομακρυσμένης εργασίας κατά το χρονικό διάστημα επιβολής περιοριστικών μέτρων, τις αποκάλυψε σαν απόλυτα βιώσιμο μοντέλο εργασίας, που μάλλον ήρθε για να μείνει. Το τελευταίο διάστημα έχουν δημοσιευτεί εξαιρετικοί οδηγοί με έτοιμες «συνταγές».

Νέα αρχή

Κλείνοντας, παρατηρεί κανείς ότι οι κρίσεις αναγκάζουν τον ανθρώπινο πολιτισμό σε μεγάλα εξελικτικά άλματα. Στην Ελλάδα είχαμε πρόσφατα το μάθημα των capital controls, τα οποία  ανάγκασαν τράπεζες και καταθέτες να εκπαιδευτούν στη χρήση ηλεκτρονικού χρήματος, πρακτική για την οποία παλαιότερα υπήρχε δισταγμός.

Στην εποχή της πανδημίας την έκπληξη έκανε το ελληνικό δημόσιο, με την πρόοδο της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης. Έγινε μάλιστα τόσο γρήγορα και απροσδόκητα που οι πολίτες δεν πρόλαβαν να ενημερωθούν και να εκπαιδεύσουν τον εαυτό τους στη χρήση των νέων υπηρεσιών. Άλλοι τομείς όπως η λιανική αναγκάστηκαν σε προσαρμογές που κάποιες φορές ήταν πρόχειρες, αλλά σε κάθε περίπτωση καινοτόμες.

Είναι καλή άσκηση για τους ιδρυτές startup που επιλέγουν τώρα σε ποιο άθλημα θα αγωνιστούν να εξετάσουν τις αδυναμίες που εμφανίζονται σε κάθε χώρα προς εξεύρεση πιθανών ευκαιριών. Αντίστοιχα για όσους είναι ήδη μέσα στο στίβο, να μιλήσουν με τους πελάτες τους, να καταλάβουν τις ανησυχίες τους και να βρουν νέους τρόπους να τους βοηθήσουν.

Δεν χρειάζεται να αποκαταστήσουμε  την παλιά κανονικότητα, μπορούμε να φτιάξουμε μια νέα και καλύτερη που ενσωματώνει τα μαθήματα που έχουμε πάρει.

Σε κάθε περίπτωση το «ραντεβού το Σεπτέμβρη» είναι απαράδεκτο. Ήρθε η ώρα να δημιουργήσουμε ξανά. Με νέες πρακτικές, νέο εργασιακό ήθος, νέες λύσεις στα χέρια μας. Οι startups αποτελούν το νεότερο, το πιο δυναμικό μέρος της οικονομίας και σαφώς το πιο υποσχόμενο. Δεν πρέπει να ρίξουμε τη σκυτάλη.

Σχόλια