Η απόφαση της Ρωσίας να εισβάλλει και επίσημα στην Ουκρανία ήρθε σε μια στιγμή που το ουκρανικό οικοσύστημα των Startups σημείωνε τη μία επιτυχία μετά την άλλη. Το 2021 υπήρξε μια χρονιά ορόσημο για τις νεοφυείς επιχειρήσεις της πρώην σοβιετική δημοκρατία. Το success story της Grammarly συνεχίστηκε με την εταιρεία να φτάνει σε αποτίμηση τα 13 δισ. δολάρια.
Παράλληλα, τεχνολογικοί κολοσσοί όπως η Amazon, η Glovo, η Revolut και η Solarisbank άνοιξαν γραφεία στη χώρα, με αιχμή του δόρατος τον κλάδο της πληροφορικής ο οποίος αυξήθηκε κατά 36%. Το 2022 φαίνεται πιο αβέβαιο. Χθες το πρωί ο Βλαντιμίρ Πούτιν κήρυξε τον πόλεμο στην Ουκρανία και εκρήξεις σημειώθηκαν κοντά σε μεγάλες πόλεις, συμπεριλαμβανομένου και του Κιέβου.
Εκτός από την τεράστια καταστροφή και την επερχόμενη ανθρωπιστική κρίση, η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία θα έχει ιδιαίτερα μεγάλες συνέπειες για τους ιδρυτές, τους επενδυτές και τους υπαλλήλους των νεοφυών επιχειρήσεων που προσπαθούν να συνεχίσουν τις ζωές τους.
Όπως αναφέρει το Sifted το οποίο μίλησε με δεκάδες ιδρυτές και επενδυτές την Τετάρτη, ένα ήταν το μήνυμα που διατυπώθηκε δυνατά και ξεκάθαρα: όλοι θέλουν απλώς να συνεχίσουν τις ζωές τους.
«Είμαι Ουκρανός και φυσικά ανησυχώ για την κατάσταση. Πιστεύω όμως ότι αυτές οι συνθήκες θα μας κάνουν πιο δυνατούς. Το προσωπικό μου ρητό αυτή είναι η στιγμή τώρα: Μείνετε ήρεμοι και συνεχίστε», λέει ο Yaroslav Prygara, συνιδρυτής της remote working space Startup, Remo.
«Τα γεγονότα των τελευταίων ημερών έχουν εντείνει τις ανησυχίες μας, αλλά όχι σε τέτοιο βαθμό ώστε να παρατήσουμε τα πάντα κάτω και να φύγουμε», λέει ο Dmytro Kuzmenko, εκτελεστικός διευθυντής του ουκρανικού συνδέσμου VC και ιδιωτικών κεφαλαίων (UVCA) — προσθέτοντας ότι η κατάσταση έχει κλιμακωθεί αλλά αυτό δεν είναι κάτι καινούργιο. Η Ρωσία εισέβαλε για πρώτη φορά στην Ουκρανία πριν από οκτώ χρόνια».
«Αυτή δεν είναι μια κατάσταση στην οποία θέλει να βρεθεί κανείς, στην εποχή μας. Ωστόσο, το μόνο πράγμα που θα μας βοηθήσει να παραμείνουμε ήρεμοι και συγκεντρωμένοι είναι στην πραγματικότητα να μιλάμε για αυτό, να ενημερωνόμαστε και να έχουμε ένα σχέδιο», τονίζει ο Sergey Tokarev, founder partner στον όμιλο της Roosh, στον οποίο ανήκει ένα VC, μια startup τεχνητής νοημοσύνης και ένα επιχειρηματικό στούντιο.
Ο οικονομικός αντίκτυπος
Οι άμεσες επιπτώσεις των επιθετικών κινήσεων της Ρωσίας την περασμένη εβδομάδα στην οικονομία της Ουκρανίας ήταν μικτές. «Αυτή τη στιγμή ανησυχώ για τον οικονομικό αντίκτυπο της κατάστασης που ήδη βλέπουμε, παρά για τον στρατιωτικό αντίκτυπο», δήλωσε ο Dominique Piotet, Διευθύνων Σύμβουλος στο UNIT.City του Κιέβου, το μεγαλύτερο πάρκο καινοτομίας στην Ανατολική Ευρώπη. 140 επιχειρήσεις εδρεύουν στο UNIT.City, συμπεριλαμβανομένων πολλών εταιρειών outsourcing που συνεργάζονται με πελάτες στο εξωτερικό.
«Παρακολουθούμε την κατάσταση πολύ στενά σε καθημερινή βάση. Αλλά γεγονός παραμένει πως η Ουκρανία χάνει 2-3 δισ. δολάρια κάθε μήνα λόγω πολεμικών απειλών. Από το 2014, η ρωσική επιθετικότητα κοστίζει στην Ουκρανία 19,9% του ΑΕΠ της ετησίως».
Ορισμένες νεοφυείς επιχειρήσεις δήλωσαν πως πολλοί επενδυτές και πελάτες έχουν αιτηθεί σχεδίων επιχειρηματικής συνέχειας, τα περισσότερα από τα οποία έχουν ήδη τεθεί σε εφαρμογή. Για παράδειγμα οι server της εταιρείας λογισμικού MacPaw έχουν μεταφερθεί στο cloud χωρίς να συνδέονται με καμία φυσική τοποθεσία στην Ουκρανία. Μάλιστα οι πελάτες των ουκρανικών νεοφυών επιχειρήσεων είναι, σύμφωνα με τις ίδιες, εξαιρετικά ενσυναίσθητοι και υποστηρικτικοί.
«Αυτή τη στιγμή, ο πραγματικός αντίκτυπος στις επιχειρηματικές δραστηριότητες δεν ήταν ουσιαστικός. Αλλά αυτό ισχύει για το παρόν. Ο πραγματικός αντίκτυπος δεν έχει ακόμη φανεί», λέει ο Konstantin Vasyuk από την Ένωση IT Ukraine, η οποία εκπροσωπεί πάνω από 75.000 επαγγελματίες πληροφορικής.
Άλλες νεοφυείς επιχειρήσεις δεν αισθάνονται πως οι εργασίες τους επηρεάζονται ιδιαίτερα, ειδικά εκείνες που συνεργάζονται κυρίως με πελάτες στο εξωτερικό έχοντας μάλιστα μεταφέρει μεγάλο μέρος του εργατικού τους δυναμικού σε περιοχές εκτός της Ουκρανίας.
Η Startup εκμάθησης γλωσσών Preply είναι μια τέτοια επιχείρηση: τα δύο τρίτα των εργαζομένων της εδρεύουν στη Βαρκελώνη ή αλλού στον κόσμο. Ο συνιδρυτής Kirill Bigai σημείωσε τα εξής: «Δεν βλέπουμε κάποιον κρίσιμο αντίκτυπο στις επιχειρηματικές μας δραστηριότητες. Η δραστηριότητά μας είναι διεθνής ενώ τόσο οι κύριες χρηματοοικονομικές ροές όσο και οι server μας βρίσκονται εκτός της Ουκρανίας. Οι 40.000+ καθηγητές μας καθώς και οι εκατοντάδες χιλιάδες μαθητές που παρακολουθούν μαθήματα στο Preply μένουν σε διάφορες περιοχές του κόσμου.”
Οι επιπτώσεις στις προσλήψεις
Οι περισσότερες νεοφυείς επιχειρήσεις της Ουκρανίας αναφέρουν ότι η γεωπολιτική κατάσταση δεν έχει μέχρι στιγμής μεγάλο αντίκτυπο στις προσλήψεις — ή τουλάχιστον, όχι μεγαλύτερο από την κρίση της πανδημίας και τη λεγόμενη “Μεγάλη Παραίτηση”.
«Βλέπουμε ότι οι διεθνείς εταιρείες πληροφορικής ανοίγουν ενεργά νέες θέσεις και προσλαμβάνουν προγραμματιστές στα γραφεία έρευνας και ανάπτυξης της Ουκρανίας», λέει η Veroslava Novosilnaya, διευθύνων σύμβουλος και ιδρύτρια της εταιρείας δημοσίων σχέσεων Slova Tech PR.
«Η κατάσταση με τις προσλήψεις δεν έχει αλλάξει – εξακολουθεί να υπάρχει τεράστια ζήτηση για ειδικούς πληροφορικής στην αγορά», δηλώνει ο Oleksandr Yatsenko, managing partner στο BRISE Capital.
«Είναι λίγο πιο δύσκολο να προσλάβεις νέους υπαλλήλους γιατί σε ασταθείς καταστάσεις οι άνθρωποι προσπαθούν να αποκτήσουν σταθερότητα —τουλάχιστον στη δουλειά— οπότε δεν θέλουν να αλλάξουν δουλειά». Τούτου λεχθέντος, η Finmap προσέλαβε δύο νέους υπαλλήλους την περασμένη εβδομάδα, προσθέτει.
Η σουηδο-ουκρανική εταιρεία λογισμικού Sigma προσφέρει τη δυνατότητα μετεγκατάστασης οποιουδήποτε από τους υπαλλήλους της που αισθάνονται ανασφαλείς στην Ουκρανία σε χώρες Ουγγαρία, την Πολωνία ή τη Σουηδία. Η Field Complete, μια εταιρεία SaaS, έδωσε επίσης στους υπαλλήλους της την επιλογή να μετεγκατασταθούν προσωρινά στα γραφεία της στις ΗΠΑ ή στη Λισαβόνα — αν και όπως υποστηρίζει οι περισσότεροι έχουν επιλέξει να παραμείνουν στο Κίεβο. Η Awesomic, μια εφαρμογή που κάνει match επιχειρήσεις με σχεδιαστές, μετέφερε τους συνεργάτες της που ήταν κοντά στα πεδία των μαχών σε ασφαλέστερες πόλεις, ενώ η Influ2, μια πλατφόρμα μάρκετινγκ, δήλωσε επίσημα ότι το 25% των εργαζομένων της ενδιαφέρεται για μετεγκατάσταση για να προστατεύσει τον εαυτό του και τους οικογένειες.
Αυξανόμενες οι δυσκολίες συγκέντρωσης κεφαλαίων
Ωστόσο, η κατάσταση για τις νεοφυείς επιχειρήσεις που θέλουν να συγκεντρώσουν χρήματα είναι σαφώς δυσκολότερη.
«Η κατάσταση όσον αφορά την εξασφάλιση κεφαλαίων είναι χειρότερη από ποτέ. Βρισκόμαστε εν μέσω ενός γύρου χρηματοδότησης ύψους 2 εκατ. δολαρίων και τα funds εκφράζουν μεγάλη ανησυχία. Αναβάλλουν την απόφαση να συμμετάσχουν στον γύρο μέχρι να αποκλιμακωθεί η σύγκρουση», δηλώνει ο Oleksii Shaldenko, συνιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος της startup λογισμικού Wantent.
«Οι επενδυτές μας μάς έχουν ξεκαθαρίσει ότι το να έχουμε την πλειοψηφία της ομάδας μας στην Ουκρανία αποδυναμώνει τις πιθανότητές μας να συγκεντρώσουμε χρήματα βραχυπρόθεσμα. Μόλις κλείσαμε τον κύκλο χρηματοδότησής μας, επομένως δεν είναι πρόβλημα για εμάς τώρα, αλλά είναι σαφές ότι θα προσπαθήσουμε στο μέλλον να διαφοροποιηθεί τη γεωγραφία των εργαζομένων μας στο μέλλον», λέει ο Dmitri Lisitski, Διευθύνων Σύμβουλος της Influ2.
«Το πιο θλιβερό πράγμα σε όλον αυτόν τον εφιάλτη είναι η επενδυτική κατάσταση για τις νεοφυείς επιχειρήσεις της Ουκρανίας», λέει η Dasha Kichuk, Διευθύνουσα Σύμβουλος της startup βιώσιμων προϊόντων περιποίησης Effa. «Αυτές οι απαίσιες συνθήκες μπορεί να είναι μια καλή αφορμή για τις νεοφυείς επιχειρήσεις να αρχίσουν να σκέφτονται σε διεθνή ορίζοντα και να επεκτείνουν τις πωλήσεις τους τόσο εντός όσο και εκτός Ουκρανίας».
«Ορισμένες διαπραγματεύσεις έχουν ανασταλεί, αλλά δεν βλέπουμε σημάδια πλήρους παύσης των επενδυτικών δραστηριοτήτων», λέει ο Kuzmenko από την UVCA. «Και ελπίζω ότι θα δούμε σημαντική υποστήριξη από τους εταίρους μας αντί να μείνουμε μακριά σε αυτή την περίπτωση».
«Εξακολουθούμε να έχουμε κλήσεις με τρέχοντες και δυνητικούς επενδυτές, συζητώντας την έλξη, τους στόχους και τις στρατηγικές μας», λέει ο Kaunov στη Finmap. «Έχουμε έλξη σε πολλές περιοχές, συμπεριλαμβανομένης της ΕΕ, έτσι οι επενδυτές κατανοούν τις παγκόσμιες δυνατότητές μας».
Τι λένε τα VCs
Παρόλα αυτά, οι Ουκρανοί επενδυτές εμμένουν όσο το δυνατόν στη στάση τους για business as usual. «Συνεχίζουμε να εκτελούμε τις τρέχουσες δραστηριότητές μας, το scouting, τη ροή συναλλαγών και τη διαχείριση χαρτοφυλακίου ως συνήθως. Επιπλέον, πραγματοποιούμε κάποιες επιπλέον επικοινωνίες με τοπικούς και ξένους ενδιαφερόμενους για να διατηρήσουμε την κατάσταση ξεκάθαρη», λέει ο Yatsenko της BRISE Capital.
Ο Vitaly Laptenok, general partner Flyer One Ventures με έδρα το Κίεβο, λέει ότι δεν έχει υπάρξει «αισθητός αντίκτυπος» στην επιχειρηματική δραστηριότητα της εταιρείας του μέχρι στιγμής.
Ο Yatsenko προσθέτει ότι έχει ακούσει ότι ορισμένοι επενδυτές σε κεφάλαια επιχειρηματικών συμμετοχών διστάζουν να προχωρήσουν σε νέες επενδύσεις έως ότου η κατάσταση γίνει πιο ξεκάθαρη — αλλά όχι όλες.
Ο Eddy Vaisberg, ένας από τους angel investor που στο παρελθόν έχει υποστηρίξει ουκρανικές νεοφυείς επιχειρήσεις, δηλώνει πως είναι ακόμα πρόθυμος να επενδύσει στην Ουκρανία τώρα, όπως και άλλοι άγγελοι επενδυτές. Για την απόφασή του επικαλείται τρεις λόγους: Πρώτον, να στηρίξει την οικονομία και να δημιουργήσει επιχειρηματικές ευκαιρίες σε μια ταραχώδη εποχή. Δεύτερον, να υποστηρίξει τους επιχειρηματίες που πιθανότατα θα αντιμετωπίσουν τεράστιες προκλήσεις για τη συγκέντρωση κεφαλαίων.
