Καθώς οι επιχειρήσεις προσαρμόζονται σε αυτή τη νέα εποχή, τα διοικητικά συμβούλια θα υιοθετήσουν μοντέλα που συνδυάζουν την ψηφιακή τεχνολογία με τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης. Για όλα αυτά τα σημαντικά θέματα συνομιλήσαμε με τη Σουζάνα Κλημεντίδη, Managing Partner του δικηγορικού γραφείου «Αλεξόπουλος – Ανδριώτης – Κλημεντίδη & Συνεργάτες».
S.M.: Η τεχνητή νοημοσύνη θα αλλάξει τα δεδομένα στο σύνολο της λειτουργίας των επιχειρήσεων, τι να αναμένουμε σε σχέση με την εταιρική διακυβέρνηση;
Σ. Κλημεντίδη: Πράγματι, το ΑΙ θα αλλάξει τον κόσμο που γνωρίζαμε μέχρι σήμερα. Κατά συνέπεια και το παραδοσιακό μοντέλο εταιρικής διακυβέρνησης, στον πυρήνα του οποίου βρίσκεται το διοικητικό συμβούλιο. Η τεχνητή νοημοσύνη θα επιτρέψει την άσκηση αποτελεσματικότερου ελέγχου στις αποφάσεις. Η λήψη τους θα μετατοπιστεί από το κέρδος στο κοινό καλό, δηλαδή την υπεραξία που δημιουργεί ένας οργανισμός, πέρα από τους μετόχους, για τους εργαζόμενους και την κοινωνία.
S.M.: Πώς θα επηρεάσει τα Δ.Σ. και τις λειτουργίες τους;
Σ. Κλημεντίδη: Πρακτικά, η μετάβαση στην ψηφιακή οικονομία σημαίνει ότι οι εταιρικές οντότητες θα λειτουργούν με ένα μοντέλο που από shareholder governance (εταιρική διακυβέρνηση των μετόχων) θα εξελιχθεί σε stakeholder governance (εταιρική διακυβέρνηση των ενδιαφερομένων μερών). Μία άλλη σημαντική αλλαγή θα είναι η διευκόλυνση και η αμεσότητα μέσα από την αυτοματοποίηση εργασιών ανάλυσης δεδομένων που απασχολούν τα Δ.Σ. όπως οικονομικά στοιχεία, στοιχεία αγοράς, καταγραφή θεμάτων προς συζήτηση, κ.ο.κ. Θα δώσει δηλαδή χρόνο στις διοικήσεις για ενασχόληση με τα στρατηγικά ζητήματα.
S.M.: Η ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης στο ESG θα βοηθήσει τις επιχειρήσεις να επιτύχουν τους στόχους που έχουν θέσει;
Σ. Κλημεντίδη: Στο σημερινό υπερανταγωνιστικό τοπίο, η ανάπτυξη και η επιτυχία ενός οργανισμού είναι άρρηκτα συνδεδεμένες με το κοινωνικό και περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Η τεχνολογία προσφέρει τη δυνατότητα για λεπτομερή αποθήκευση δεδομένων που βοηθάει στην κατάρτιση απολογισμών για την καταγραφή του αποτυπώματος των στόχων βιώσιμης ανάπτυξης (SDG). Αυτά τα δεδομένα μπορούν να επεξεργαστούν από την τεχνητή νοημοσύνη, η οποία προσφέρει πιο γρήγορα κατευθύνσεις, ενδυναμώνοντας τόσο τη στοχοθεσία προς πιο βιώσιμες επιχειρηματικές πρακτικές, όσο και την υποβολή εκθέσεων αναφοράς για τον αντίκτυπο αυτών των πρωτοβουλιών.
S.M.: Πώς συνδέονται ESG και αλγόριθμοι και Τ.Ν.;
Σ. Κλημεντίδη: Αξιοποιώντας ιστορικά δεδομένα και προηγμένους αλγόριθμους, τα προγνωστικά μοντέλα με χρήση τεχνητής νοημοσύνης μπορούν να προβλέψουν τον μελλοντικό αντίκτυπο δράσεων εταιρικής υπευθυνότητας. Προσφέρουν στις επιχειρήσεις τη δυνατότητα να αντιμετωπίσουν τις περιβαλλοντικές και κοινωνικές προκλήσεις, προτού αυτές κλιμακωθούν. Ήδη ο ΟΗΕ ασχολείται με αυτήν την πραγματικότητα, αναμένοντας ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα επιταχύνει την υιοθέτηση των στόχων βιώσιμης ανάπτυξης. Αρκεί φυσικά να ακολουθήσουμε μία παγκόσμια προσέγγιση που θα καταπολεμά το τεχνολογικό χάσμα και τις ανισότητες.
S.M.: Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να γίνει ένας πολύτιμος σύμμαχος της βιώσιμης ανάπτυξης;
Σ. Κλημεντίδη: Ειδικά σε θέματα αειφορίας και αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής, με την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης υπάρχει πεδίο δόξης λαμπρόν. Θα μας βοηθήσει πρώτα να κατανοήσουμε, να εμβαθύνουμε και στη συνέχεια να αντιμετωπίσουμε την κλιματική κρίση. Εξελιγμένα μοντέλα προγνώσεων που αξιοποιούν ήδη το ΑΙ μπορούν να αναδείξουν πώς θα περιορίσουμε την υπερθέρμανση του πλανήτη, ενώ αναμένεται να συμβάλουν και στη θωράκισή μας απέναντι στις περιβαλλοντικές καταστροφές.
S.M.: Πώς όλα αυτά βοηθούν στο να γίνει περιβαλλοντικά υπεύθυνη μία επιχείρηση;
Σ. Κλημεντίδη: Αντίστοιχα εργαλεία βασισμένα στους «πράσινους» αλγόριθμους θα έχουν στη διάθεσή τους και οι επιχειρήσεις, όπου οι εφαρμογές μπορούν να είναι απεριόριστες. Η μέγιστη λειτουργική αποτελεσματικότητα π.χ. σε θέματα ενεργειακής απόδοσης θα ορίζεται από αυτοματοποιημένες λύσεις ΑΙ. Έτσι, οι επιχειρήσεις μπορούν να βελτιώσουν τη χρήση ενεργειακών πόρων, να μειώσουν τις εκπομπές ρύπων και να καταγράφουν συνεχώς την εναρμόνιση και συμμόρφωσή τους με την ισχύουσα περιβαλλοντική νομοθεσία. Με βάση τα παραπάνω, η τεχνητή νοημοσύνη θα είναι ένας πολύτιμος σύμμαχος βιώσιμης ανάπτυξης τόσο σε επίπεδο εταιρικής διακυβέρνησης όσο και αντιμετώπισης της κλιματικής κρίσης. Αυτή είναι μία ελπιδοφόρα πτυχή της που έχει σημασία να αναδείξουμε στο δημόσιο λόγο, με δεδομένο ότι βιώνουμε έντονα τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.
S.M.: Ποιος είναι ο μεγαλύτερος κίνδυνος από την ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης στην επιχειρηματικότητα και την κοινωνία;
Σ. Κλημεντίδη: Ιστορικά, κάθε μεγάλη αλλαγή που επηρεάζει την οργάνωση της κοινωνίας γεννά σχεδόν ταυτόχρονα και ηθικά διλήμματα και ζητήματα. Βλέπουμε τα τελευταία χρόνια ότι, όσο μεγαλώνει η εξάρτησή μας από την τεχνολογία, μας απασχολούν θέματα όπως αυτά της ιδιωτικότητας και της προστασίας των προσωπικών δεδομένων μας ή της κυβερνοασφάλειας. Ειδικότερα, τα συστήματα ΑΙ εκπαιδεύονται σε τεράστιες ποσότητες δεδομένων, τα οποία δεν μπορούν να διαχωρίσουν από τις κοινωνικές προκαταλήψεις. Συνεπώς, υπάρχει κίνδυνος κάποιες προκαταλήψεις να εδραιωθούν σε αλγόριθμους τεχνητής νοημοσύνης, διαιωνίζοντας και ενισχύοντας άδικα ή μεροληπτικά τα αποτελέσματα σε κρίσιμους τομείς όπως η πρόσληψη προσωπικού, οι αιτήσεις δανειοληπτών και η ποινική δικαιοσύνη.
S.M.: Ποια άλλα ηθικά ζητήματα τίθενται;
Σ. Κλημεντίδη: Μία άλλη παράμετρος που προβληματίζει είναι η έλλειψη διαφάνειας στη λήψη αποφάσεων. Η λογοθεσία είναι ιδιαίτερα σημαντική όταν τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης κάνουν λάθη π.χ. στην περίπτωση ενός αυτόνομου οχήματος που προκαλεί ατύχημα ή σε άλλες περιπτώσεις που η ανάληψη ευθύνης είναι προαπαιτούμενη για να γίνουν διορθωτικές κινήσεις. Τέλος, εξίσου κρίσιμα ζητήματα είναι αυτά της προστασίας των πνευματικών δικαιωμάτων, της παραπληροφόρησης και της χειραγώγησης με τα τελευταία να αποτελούν ασύμμετρη απειλή για τις δημοκρατίες μας.
S.M.: Αναφορικά με την ηγεσία, ποιες είναι οι τάσεις που συνδέονται με την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης;
Σ. Κλημεντίδη: Σε επίπεδο ηγεσίας πιστεύω ότι, για να γεφυρωθεί το υπάρχον χάσμα μεταξύ ανθρώπων και τεχνολογίας στους οργανισμούς, οι ηγέτες οφείλουν να ασχοληθούν με το σχεδιασμό ενός νέου οράματος υπό το πρίσμα των εξελίξεων. Ο σκοπός κάποιων εταιρειών δεν θα είναι πια επίκαιρος στον κόσμο του ΑΙ. Τέλος, σε ατομικό επίπεδο νομίζω πώς όλοι μας πρέπει να αγκαλιάσουμε την ιδέα της διά βίου μάθησης στη ζωή μας και να διαχειριστούμε το φόβο της αβεβαιότητας και του αγνώστου. Η ιστορία του ανθρώπινου είδους είναι ταυτισμένη με τις εφευρέσεις και η τεχνητή νοημοσύνη είναι η συναρπαστικότερη όλων!
S.M.: Θα δούμε την τεχνητή νοημοσύνη σε θέση CEO;
Σ. Κλημεντίδη: Έχω διαβάσει και η ίδια αρκετές θεωρίες που προβλέπουν ότι στο μέλλον μπορεί τα ρομπότ να αντικαταστήσουν έναν διευθύνοντα σύμβουλο, ωστόσο αυτές καταρρίπτονται από το εξής δεδομένο: η τεχνητή νοημοσύνη δεν μπορεί να αντικαταστήσει σε καμία περίπτωση τον άνθρωπο σε έργα και διαδικασίες που περιλαμβάνουν συναισθήματα. Η διαχείριση ατόμων και ομάδων είναι ένα πολύ δύσκολο έργο που προϋποθέτει κατανόηση και σχέση εμπιστοσύνης.
Πιστεύω πως όσο μεγαλώνει η εξάρτησή μας από την τεχνολογία, τόσο περισσότερο θα ενισχύεται και η ανάγκη για ήπιες δεξιότητες, όσο αντιφατικό και αν ακούγεται αυτό. Ένας διάσημος επιστήμονας είχε πει: «Κανένας δεν ξέρει πώς να κατασκευάσει μια μηχανή με συνείδηση». Σε κάθε περίπτωση, ο CEO μπορεί να ωφεληθεί από την τεχνητή νοημοσύνη στα πεδία που προαναφέρθηκαν, δηλαδή ανάλυση δεδομένων και αυτοματοποίηση διαδικασιών. Οι διευθύνοντες σύμβουλοι είναι επιφορτισμένοι με το καθήκον να κατανοήσουν τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ ανθρώπων και τεχνολογίας για να συλλάβουν στρατηγικές που θα συνδυάζουν αυτούς τους δύο κόσμους.
S.M.: Ο προβληματισμός για την τεχνητή νοημοσύνη περιλαμβάνει πάντα μία σύνδεση με την απασχόληση. Τι θα γίνει στην αγορά εργασίας και πώς θα επηρεαστεί ο τρόπος που εργαζόμαστε;
Σ. Κλημεντίδη: Η συζήτηση συχνά επικεντρώνεται στην κατάργηση επαγγελμάτων και στην εξάλειψη θέσεων εργασίας λόγω της τεχνητής νοημοσύνης. Παρ’ όλα αυτά, υπάρχουν ενδείξεις ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα δημιουργήσει περισσότερες θέσεις εργασίας από όσες θα καταργήσει. Το World Economic Forum προβλέπει ότι 85 εκατομμύρια θέσεις εργασίας θα καταργηθούν μέχρι το 2025, όμως παράλληλα θα δημιουργηθούν νέες ευκαιρίες. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αντικαταστήσει θέσεις εργασίας που βασίζονται σε ρουτίνα και επανάληψη διαδικασιών, αλλά δεν μπορεί να αναπαράγει την ανθρώπινη συναισθηματική νοημοσύνη ή τη δημιουργικότητα. Ως αποτέλεσμα, ήπιες δεξιότητες όπως η επικοινωνία, η επίλυση προβλημάτων και η συνεργασία θα γίνουν ακόμα πιο πολύτιμες. Επιπλέον, καθώς η αγορά εργασίας εξελίσσεται, συζητείται όλο και περισσότερο η έννοια του καθολικού βασικού εισοδήματος (Universal Basic Income – UBI) ως μια πιθανή λύση για να διασφαλιστεί η οικονομική ευημερία σε έναν κόσμο που αλλάζει ραγδαία λόγω της τεχνολογίας. Στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, η ικανότητα προσαρμογής στις νέες συνθήκες θα είναι κρίσιμη, απαιτώντας την ανάπτυξη νέων δεξιοτήτων, την ανάληψη νέων ευθυνών και τη στροφή σε νέα επαγγελματικά μονοπάτια.
S.M.: Τι προβλέπετε για το νομικό επάγγελμα;
Σ. Κλημεντίδη: Στο επάγγελμά μας παίζουν ρόλο μία σειρά από δεξιότητες όπως η ικανότητα διαπραγμάτευσης, η στρατηγική σκέψη, η μελέτη ανά περίπτωση σε συνδυασμό όμως με την εμπειρία του παρελθόντος. Αυτά τα στοιχεία καθιστούν τη δικηγορία ένα επάγγελμα που δεν μπορεί να αντικατασταθεί από μηχανές. Η πρόκληση που αντιμετωπίζουμε διαχρονικά ως δικηγόροι είναι αυτή της αποτελεσματικότερης διαχείρισης του χρόνου μας προς όφελος των πελατών μας. Εκεί χρειαζόμαστε σίγουρα την τεχνητή νοημοσύνη για να εξορθολογίσουμε και να αυτοματοποιήσουμε κάποιες διαδικασίες στην καθημερινότητά μας. Μία συμπληρωματική χρήση του ΑΙ θα είναι στη νομική έρευνα και την ανάλυση δεδομένων, που παραδοσιακά περιλαμβάνει εντοπισμό πληροφοριών από πολλές πηγές, όπως άρθρα, καταστατικά, νομολογίες, μαρτυρίες κ.ο.κ.
S.M.: Ο δικαστής του μέλλοντος μπορεί να είναι ρομπότ;
Σ. Κλημεντίδη: Αυτό το έχουμε δει σε κάποιες ταινίες επιστημονικής φαντασίας, αλλά πιστεύω ότι δεν θα ισχύσει στην πραγματική ζωή. Επειδή αναγνωρίζω την ικανότητα των ανθρώπων να αποδίδουν Δικαιοσύνη, θα πω «ευτυχώς». Από ένα δικαστήριο λαμβάνονται καθοριστικές αποφάσεις για τις ζωές των εμπλεκομένων. To ΑΙ ίσως να παρέχει στον δικαστή τα δεδομένα και την πληροφόρηση που χρειάζεται για να αποφασίσει, αλλά δεν μπορεί να τον αντικαταστήσει.
S.M.: Τι χρειάζεται να κάνουμε σε συλλογικό επίπεδο ως χώρα για να προετοιμαστούμε για τα παραπάνω;
Σ. Κλημεντίδη: Η επανάσταση της τεχνητής νοημοσύνης αντιπροσωπεύει χωρίς αμφιβολία μια τεράστια ευκαιρία για ευημερία και ανάπτυξη. Ωστόσο, πρέπει να προετοιμαστούμε και να διασφαλίσουμε ότι η τεχνολογία θα εφαρμοστεί και θα χρησιμοποιηθεί προς τη σωστή κατεύθυνση. Για τη χώρα μας η ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να φέρει αύξηση του ΑΕΠ και οικονομική ανάπτυξη, όπως έχουν δείξει και σχετικές έρευνες που έχουν γίνει. Για εμένα καταλυτικό ρόλο στην ψηφιακή επανάσταση θα διαδραματίσουν η γνώση και η εκπαίδευση. Σε αυτό το πλαίσιο, πιστεύω ότι από εκεί πρέπει να ξεκινήσουμε, να προετοιμάσουμε την κοινωνία, καταρρίπτοντας και κάποιες λανθασμένες αντιλήψεις που υπάρχουν για το ΑΙ. Η μετάβαση σε ένα διαφορετικό μοντέλο οικονομίας σημαίνει ότι πρέπει να επανασχεδιάσουμε την εργασία και να εκπαιδεύσουμε τις επόμενες γενιές για να καλύψουν τις νέες θέσεις και τις ανάγκες που προκύπτουν. Στην Ελλάδα δεν έχουμε καν διασύνδεση του εκπαιδευτικού συστήματος με την αγορά εργασίας, οπότε αυτό συνιστά μια μεγάλη πρόκληση όπως και η υιοθέτηση μιας κουλτούρας προώθησης της καινοτομίας στην οποία κάνουμε βήματα αλλά εξακολουθούμε να πάσχουμε. To re-skilling και up-skilling του ανθρώπινου δυναμικού της χώρας δεν μπορεί να περιμένει.
Η συνέντευξη της Σουζάνας Κλημεντίδη, Managing Partner του δικηγορικού γραφείου «Αλεξόπουλος – Ανδριώτης – Κλημεντίδη & Συνεργάτες», δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στο Startupper MAG #52
