Η Ισπανία έχει μετατραπεί αθόρυβα –αλλά εντυπωσιακά– στο απόλυτο ενεργειακό πρότυπο της Ευρώπης. Από το 2019, η χώρα έχει διπλασιάσει την εγκατεστημένη ισχύ της σε αιολικά και φωτοβολταϊκά. Σήμερα, περίπου το 75% της ηλεκτρικής της ενέργειας προέρχεται από πηγές χαμηλών εκπομπών άνθρακα. Και τα αποτελέσματα στο πορτοφόλι των Ισπανών είναι κάτι παραπάνω από ορατά: στο πρώτο εξάμηνο του 2025, οι τιμές χονδρικής της ηλεκτρικής ενέργειας στην Ιβηρική ήταν περίπου 32% χαμηλότερες από τον μέσο όρο της ΕΕ.
Ωστόσο, το ισπανικό success story αποτελεί ταυτόχρονα και το μεγαλύτερο “stress-test” της Ευρώπης. Πίσω από τις φθηνές κιλοβατώρες, η ενεργειακή μετάβαση της Ισπανίας αποκαλύπτει τα επόμενα μεγάλα «αγκάθια» (bottlenecks) του ευρωπαϊκού συστήματος. Και εδώ ακριβώς κρύβονται τα πολυτιμότερα μαθήματα για τα δικά μας δεδομένα στην Ελλάδα, για τους γείτονές μας στην Αλβανία, αλλά και για τις ευκαιρίες που ανοίγονται σε καινοτόμες Startups, όπως η ελληνική SMPnet.
Τα νέα «αγκάθια»: Όταν η πολλή ενέργεια γίνεται πρόβλημα
Το μεγαλύτερο μάθημα από την Ισπανία είναι ότι η επόμενη φάση της ενεργειακής μετάβασης δεν αφορά μόνο την εγκατάσταση νέων φωτοβολταϊκών και ανεμογεννητριών. Αφορά τα δίκτυα, την αποθήκευση, την ευελιξία και την αύξηση της ζήτησης μέσω του εξηλεκτρισμού. Η καθαρή ενέργεια, για να είναι χρήσιμη, πρέπει να μπορεί να απορροφηθεί.
Σήμερα, η Ισπανία αντιμετωπίζει τα εξής challenges:
- Αύξηση των περικοπών (Curtailment): Επειδή το δίκτυο δεν αντέχει, τεράστιες ποσότητες πράσινης ενέργειας απλώς “πετιούνται” (απορρίπτονται).
- Συμφόρηση δικτύων (Grid congestion): Τα καλώδια δεν επαρκούν για να μεταφέρουν την ενέργεια από τα σημεία παραγωγής στα αστικά κέντρα.
- Αρνητικές τιμές: Όταν υπάρχει υπερπαραγωγή και χαμηλή ζήτηση, οι τιμές γίνονται αρνητικές. Αυτό ακούγεται καλό για τον καταναλωτή στιγμιαία, αλλά καταστρέφει το επενδυτικό μοντέλο των παραγωγών.
- Αργός εξηλεκτρισμός: Παρά την άφθονη πράσινη ενέργεια, οι βιομηχανίες και οι μεταφορές δεν εξηλεκτρίζονται αρκετά γρήγορα ώστε να την καταναλώσουν.
Το βαλκανικό πρίσμα: Η Ελλάδα και η Αλβανία
Αυτή η εικόνα δεν μας είναι καθόλου άγνωστη. Στην Ελλάδα, βιώνουμε ήδη σε μικρογραφία το «σύνδρομο της Ισπανίας». Η ραγδαία ανάπτυξη των ΑΠΕ έχει οδηγήσει σε μέρες όπου η παραγωγή υπερκαλύπτει τη ζήτηση (ειδικά την άνοιξη και το φθινόπωρο), με αποτέλεσμα να βλέπουμε και εδώ περικοπές ενέργειας (curtailment) και εμφάνιση μηδενικών ή αρνητικών τιμών, ενώ παράλληλα τα δίκτυα του ΔΕΔΔΗΕ και του ΑΔΜΗΕ πιέζονται ασφυκτικά.
Από την άλλη πλευρά, η Αλβανία έχει ένα εντελώς διαφορετικό αλλά συμπληρωματικό προφίλ: το ενεργειακό της σύστημα βασίζεται σχεδόν 100% στα υδροηλεκτρικά. Αυτό την κάνει ευάλωτη στις κλιματικές διακυμάνσεις (στις ξηρασίες εισάγει ακριβό ρεύμα, στις βροχοπτώσεις εξάγει μαζικά).
Πώς μπορούν τα τρία παραδείγματα (Ισπανία, Ελλάδα, Αλβανία) να θωρακίσουν τις τιμές;
Όπως επισημαίνει και το think tank Strategic Perspectives, για να προστατεύσει η Ευρώπη τις τιμές από παγκόσμια σοκ, χρειάζεται περιφερειακή συνεργασία. Εάν η Ελλάδα (με ισχυρή ηλιακή/αιολική παραγωγή) και η Αλβανία (με μεγάλη ικανότητα υδροηλεκτρικής αποθήκευσης ως «μπαταρία των Βαλκανίων») διασυνδέσουν έξυπνα τα δίκτυά τους, μπορούν να εξισορροπήσουν το σύστημα και να μην δημιουργούνται καταστάσεις ανάγκης ή να χάνεται πολύτιμη παραγωγή. Το ζητούμενο είναι να κρατήσουμε τις τιμές σταθερές και χαμηλές, χωρίς να καταρρέουν τα δίκτυα.
Και εδώ ακριβώς μπαίνει στο παιχνίδι η τεχνολογία.
Ο ρόλος των Startups: Το παράδειγμα της ελληνικής SMPnet
Το να χτίσουμε απλώς περισσότερα και μεγαλύτερα καλώδια είναι μια λύση αργή και εξαιρετικά δαπανηρή. Η πραγματική απάντηση απέναντι στη συμφόρηση των δικτύων και τις περικοπές ενέργειας βρίσκεται στην ψηφιοποίηση (digitalisation) και στο λογισμικό.
Χαρακτηριστικό –και πολύ ελπιδοφόρο– παράδειγμα αποτελεί η SMPnet, μια τεχνολογική Startup με έδρα το Ηνωμένο Βασίλειο, αλλά με ελληνικό “DNA”, καθώς ιδρύθηκε από τους μηχανικούς Αναστάσιο Ρούση και Δημήτριο Τζελέπη, διατηρώντας ισχυρή παρουσία στην Αθήνα.
H SMPnet δημιουργεί το «λογισμικό» του μέλλοντος για τα ηλεκτρικά δίκτυα. Μέσα από την πλατφόρμα της, Omega, προσφέρει:
- Αυτόνομη διαχείριση και βελτιστοποίηση (Real-time control): Αντί οι Διαχειριστές (όπως ο ΔΕΔΔΗΕ) να ελέγχουν το δίκτυο “στα τυφλά” ή χειροκίνητα, η σουίτα της SMPnet χρησιμοποιεί προηγμένους αλγόριθμους που διαχειρίζονται τις ροές ενέργειας και τις τάσεις στο δίκτυο σε πραγματικό χρόνο (millisecond-level).
- Ενσωμάτωση χωρίς “καλωδιακές” αναβαθμίσεις: Το λογισμικό επιτρέπει στα δίκτυα να “σηκώσουν” μεγαλύτερη διείσδυση ΑΠΕ, καθυστερώντας ή και ακυρώνοντας την ανάγκη για ακριβά έργα υποδομής (defer network reinforcements).
- Αξιοποίηση της ευελιξίας: Ελέγχοντας έξυπνα τους αποκεντρωμένους πόρους ενέργειας (DERs) -όπως μπαταρίες, μικρά φωτοβολταϊκά, και έξυπνους καταναλωτές- προλαμβάνει τις υπερφορτώσεις.
Ουσιαστικά, Startups σαν την SMPnet, η οποία έχει ήδη αντλήσει χρηματοδοτήσεις από επενδυτές όπως η Marathon Venture Capital και επεκτείνεται σε Ευρώπη και ΗΠΑ, προσφέρουν το “operating system” που χρειάζεται η Ισπανία, η Ελλάδα και η υπόλοιπη Ευρώπη για να διαχειριστούν το ενεργειακό τους μέλλον.
SMPnet: Seed χρηματοδότηση ύψους 1,4 εκατ. δολαρίων για την Startup με ελληνικό DNA
