Ο Σταυρόπουλος είναι ένα μόνο παράδειγμα της ελληνικής διασποράς που μπόρεσε να εμπλακεί περισσότερο χάρη στην οικονομική σταθερότητα στη χώρα και την ανάπτυξη της εξ αποστάσεως εργασίας. «Το κάλεσμα έχει εισακουστεί από τη διασπορά. Η Ελλάδα έχει το προνόμιο να έχει μια μεγάλη διασπορά, η οποία, σε γενικές γραμμές, τα έχει πάει καλά», προσθέτει. «Αυτό που λείπει είναι η δυνατότητα να έχουμε αντίκτυπο από μακριά. Άνθρωποι σαν εμένα, που πάντα ήθελαν να προσφέρουν κάτι, αλλά το έβρισκαν πολύ δύσκολο, έχουν τώρα την ευκαιρία να κάνουν περισσότερα. Δεν μπορείτε να φανταστείτε πόσες συζητήσεις κάνω εδώ στη Silicon Valley ή στην Ευρώπη. Άνθρωποι σαν εμένα, που έφυγαν όταν ήταν πολύ νέοι και δημιούργησαν φανταστικές καριέρες, θέτουν όλοι το ίδιο ερώτημα: πώς μπορούμε να κάνουμε περισσότερα;»
Για την αξιοποίηση αυτού του ενθουσιασμού, δημιουργούνται διάφορα δίκτυα. Παράλληλα με την Endeavor, η Ελληνική Ομοσπονδία Επιχειρήσεων δημιούργησε τους Innovative Greeks, μια διεθνή κοινότητα Ελλήνων επιχειρηματιών που μοιράζονται συνδέσεις και πόρους με startup στην Ελλάδα. Υπάρχει επίσης ένας πίνακας θέσεων εργασίας, που υποστηρίζεται από την ελληνική startup Workable, για να βοηθήσει στη σύνδεση των ταλέντων με τις σωστές ευκαιρίες (και το αντίστροφο). «Η αξιοποίηση ικανού ανθρώπινου δυναμικού είναι πολύ
σημαντική και σε αυτό βοηθάει πολύ η διασπορά, ακόμη και αν δεν επιστρέψει», ισχυρίζεται ο κ. Παπαλεξόπουλος. «Θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε ότι είναι πιο χρήσιμοι αν βρίσκονται στο Λονδίνο ή στο Βερολίνο ή στη Silicon Valley, κατά κάποιο τρόπο. Η δυνατότητα των Ελλήνων ιδρυτών να συνδεθούν με αυτή τη διεθνή κοινότητα αποδείχθηκε μεγάλο πλεονέκτημα.»
Ο κ. Μπονάτσος συμφωνεί ότι αυτές οι διασυνδέσεις έχουν τη δυνατότητα να αναβαθμίσουν αυτό που πολλές ελληνικές startup μπορούν να επιτύχουν: «Παλαιότερα ίσχυε 100% ότι έπρεπε να φύγεις από την Ελλάδα [για να δημιουργήσεις μια επιτυχημένη startup]. Τώρα δεν χρειάζεται να φύγεις από την Ελλάδα, αλλά πρέπει να είσαι συνδεδεμένος με τα σημεία όπου βρίσκονται τα κύρια δίκτυα, οι πηγές χρηματοδότησης και οι πρωτοποριακές τεχνολογικές καινοτομίες.»
Ενίσχυση της γυναικείας επιχειρηματικότητας
Ωστόσο, δεν είναι όλες οι ευκαιρίες για τους ιδρυτές ίδιες. Το 2021/2, σύμφωνα με έρευνα της εταιρείας συμβούλων
διαχείρισης Found.ation διαπιστώθηκε ότι ανά 10 startup που χρηματοδοτούνται στην Ελλάδα, λιγότερες από δύο
βρίσκονται υπό γυναικεία ηγεσία. Ένα χρόνο αργότερα, στοιχεία από το Global Entrepreneurship Monitor κατέληξαν στο γεγονός ότι οι άνδρες στην Ελλάδα εξακολουθούν να ιδρύουν επιχειρήσεις με ρυθμό διπλάσιο από τις γυναίκες. Εκτός από την περιορισμένη πρόσβαση στη χρηματοδότηση, οι γυναίκες αντιμετωπίζουν προκλήσεις όπως το γεγονός ότι είναι πιθανότερο να λειτουργούν ως ατομικές επιχειρήσεις ή να έχουν λιγότερους υπαλλήλους από ό,τι οι επιχειρήσεις που ανήκουν σε άνδρες. Χρειάζονται υποστήριξη για να κλιμακωθούν και να αποκτήσουν πρόσβαση σε πόρους για την ανάπτυξή τους.
Οι προσπάθειες για τη βελτίωση αυτής της εικόνας επιταχύνονται. Όταν το Impact Hub Athens δημοσίευσε το
Σχέδιο Ισότητας των Φύλων τον Ιανουάριο του 2024, έδειξε ότι περισσότεροι από τους μισούς συμμετέχοντες στο
πρόγραμμα το 2023 ήταν γυναίκες.
Η Έλενα Πανταζή, εταίρος του ταμείου επιχειρηματικών κεφαλαίων Northzone στο Λονδίνο, μπορεί να επισημάνει έναν αυξανόμενο αριθμό γυναικών που ηγούνται και επενδύουν σε ελληνικές εταιρείες. «Υπάρχουν μερικές καταπληκτικές γυναίκες ιδρύτριες και επενδύτριες που προέρχονται από την Ελλάδα, συχνά με επιχειρήσεις που έχουν αντίκτυπο στην υγεία, την κλιματική τεχνολογία και τον κυβερνοχώρο», λέει η κα. Πανταζή.
Αναφέρεται σε ιστορίες επιτυχίας από την ελληνική διασπορά, όπως η Maria Dunford, συνιδρύτρια της Lifebit, η
οποία άντλησε 60 εκατ. δολάρια σε χρηματοδότηση Σειράς Β, η Nicky Goulimis, συνιδρύτρια και διευθύνουσα σύμβουλος της Tunic Pay στον τομέα της κυβερνοασφάλειας και πρώην συνιδρύτρια της Nova Credit, η οποία άντλησε 45 εκατ. δολάρια το 2023, και η Vivian Bertseka, συνιδρύτρια της startup κλιματικής τεχνολογίας BlueLayer, η οποία εξασφάλισε χρηματοδότηση 5,6 εκατ. δολαρίων σε ένα γύρο με επικεφαλής το ευρωπαϊκό VC Point Nine.
Στον τομέα των επενδύσεων, οι ομογενείς Μαρίνα Μπούκη και Αριάδνη Βελισσαροπούλου επέστρεψαν πρόσφατα στην Ελλάδα και ένωσαν τις δυνάμεις τους για να κάνουν επενδύσεις σε startup με ομάδες υπό γυναικεία ηγεσία. Τα τελευταία δύο χρόνια, έχουν υποστηρίξει δέκα startup σε τομείς όπως η μέτρηση της βιωσιμότητας (Dataphoria), η κυκλική οικονομία (Swaplanet), η βιομετρική πιστοποίηση (Tenbeo), η οικονομική ένταξη (Radish) και η φροντίδα ηλικιωμένων (Tendertec). «Πρόκειται για δύο καταξιωμένες γυναίκες στον τομέα του fintech, οι οποίες έχουν περάσει δεκαετίες εργαζόμενες σε μεγάλες τράπεζες στο εξωτερικό», σχολιάζει η κ. Πανταζή.
«Όλη η ροή των συμφωνιών τους και όλες οι επιταγές που έχουν υπογράψει μέχρι στιγμής ήταν για γυναίκες ιδρύτριες.»
Είναι καλό να βλέπουμε περισσότερη προσοχή από τους επενδυτές σε πρώιμο στάδιο, αλλά πρέπει να γίνουν
περισσότερα, σχολιάζει η κα. Goulimis από την Tunic Pay. «Υπήρξαν τεράστιες πρωτοβουλίες γύρω από την
ποικιλομορφία στην ελληνική τεχνολογία και πολλές πρωτοβουλίες για να προσπαθήσουμε να έχουμε περισσότερες γυναίκες ιδρύτριες και περισσότερες γυναίκες στην τεχνολογία γενικότερα», υποστηρίζει. «Ωστόσο, παραμένει ένα κενό στον εξαιρετικά υψηλού κινδύνου τύπο χρηματοδότησης πρώιμου σταδίου. Όταν υπάρχει μια ομάδα, μια ιδέα και όχι πολλά περισσότερα, αυτό το στάδιο είναι ακόμα πολύ δύσκολο για την προσέλκυση κεφαλαίων από τις
εταιρείες.»
Συγκεντρώνοντας ταλέντα
Φυσικά, υπάρχουν κι άλλα εμπόδια που πρέπει να ξεπεραστούν. Ο κ. Μπονάτσος επισημαίνει ότι η διαφορά
ώρας με τη δυτική ακτή των ΗΠΑ θα είναι πάντα ένα ζήτημα, ότι η ευρυζωνική υποδομή εξακολουθεί να βελτιώνεται και ότι μπορεί να υπάρξουν προκλήσεις σχετικά με τη γραφειοκρατία. «Η Ελλάδα είναι μια ανεπτυγμένη χώρα από πολλές απόψεις, αλλά μερικές φορές δίνει και την αίσθηση της αναπτυσσόμενης χώρας», λέει.
Σε κάθε αναπτυσσόμενο οικοσύστημα υπάρχουν και σημεία συμφόρησης, σχολιάζει ο κ. Παπαλεξόπουλος. «Οι υποδομές είναι λιγότερο σημαντικό ζήτημα από ό,τι στο παρελθόν και υπάρχει πολύ πιο καλά δομημένη χρηματοδότηση. Αυτό που λείπει είναι η σύνδεση με τη χρηματιστηριακή αγορά και η παροχή βοήθειας στις εταιρείες προκειμένου να φτάσουν σε ένα κρίσιμο μέγεθος. Αυτή τη στιγμή, όταν κάποιος γίνεται μεγάλος, το σύστημα εδώ είναι πολύ μικρό για να ανταπεξέλθει και πρέπει να βγει έξω. Και φυσικά, όπως και ο υπόλοιπος κόσμος, θα θέλαμε περισσότερους αποφοίτους STEM.»
Αυτή η πίεση στη δεξαμενή ταλέντων είναι πιθανό να αυξηθεί με την εισροή πολυεθνικών εταιρειών τεχνολογίας που μετακινούνται στην Ελλάδα για εργασία σε κόμβους όπως το κέντρο δεδομένων της Microsoft ύψους 1 δισ. ευρώ κοντά στην Αθήνα, το ερευνητικό κέντρο της Pfizer ύψους 650 εκατ. ευρώ και το γραφείο της Amazon Web Services, το οποίο άνοιξε στην Αθήνα το 2021.
Ενώ οι επενδύσεις αυτές ενθαρρύνουν την εμπιστοσύνη στην Ελλάδα, ο Χρήστος Τρύφωνας, συνιδρυτής και επικεφαλής αρχιτέκτονας της εταιρείας τεχνητής νοημοσύνης και αυτοματισμού Aisera, ανησυχεί ότι αυτό θα δυσκολέψει την ανάπτυξη του ελληνικού οικοσυστήματος startup. «Ο τρόπος με τον οποίο οι μηχανικοί και η τεχνολογική κοινότητα θα αντιδράσουν σε αυτές τις επιχειρήσεις που έρχονται εδώ θα καθορίσει το πώς θα εξελιχθεί το οικοσύστημα των startup. Δεν είναι ότι έχουμε και απεριόριστο ικανό ανθρώπινο δυναμικό», υποστηρίζει.
Αισιοδοξία στα ύψη
Αλλά ο κ. Τρύφωνας είναι επίσης αισιόδοξος. Έφυγε από την Ελλάδα το 1994 για να κάνει διδακτορικό και έκτοτε έχει ιδρύσει πέντε εταιρείες τεχνολογίας από το Πάλο Άλτο των ΗΠΑ. Η Aisera σηματοδοτεί την πρώτη φορά που φτιάχνει ομάδα στην Ελλάδα. Από το παγκόσμιο εργατικό δυναμικό των 300 ατόμων, περίπου 50 έχουν την έδρα τους στην Αθήνα. Δηλώνει ότι έχει εντυπωσιαστεί με το επίπεδο των ανθρώπων που κατάφεραν να προσλάβουν.
«Παρατηρήσαμε εξαιρετικά υψηλή ηθική στην Ελλάδα, πράγμα που είναι πολύ σημαντικό. Παρατηρήσαμε ότι η
ομάδα παραμένει πιστή, κάτι που αποτελεί μεγάλο πρόβλημα σε άλλες περιοχές μας, όπως η Ινδία. Εκεί, οι άνθρωποι μερικές φορές δεν εμφανίζονται καν, ή δουλεύουν για ένα χρόνο και μετά εξαφανίζονται όταν βρίσκουν μια καλύτερη προσφορά», λέει. «Άλλοι δουλεύουν για εμάς και για κάποιον άλλο ταυτόχρονα. Αυτό δεν συμβαίνει στην Ελλάδα. Οι άνθρωποι φαίνεται να είναι πολύ αφοσιωμένοι και πολύ έξυπνοι. Το διοικητικό μου συμβούλιο είναι πολύ χαρούμενο.»
Και παρόλο που η Ελλάδα μπορεί να μην δημιουργεί ακόμη startup με τον ίδιο ρυθμό όπως το Ισραήλ, η Γερμανία ή το Ηνωμένο Βασίλειο, όλα τα συστατικά που συνθέτουν ένα ακμάζον οικοσύστημα startup είναι εδώ, υποστηρίζει ο κ. Σταυρόπουλος. «Ο κόσμος εκπλήσσεται ευχάριστα από το πόσο έχει προχωρήσει η χώρα όσον αφορά το ρυθμιστικό πλαίσιο, την αποτελεσματικότητα και το γενικότερο αίσθημα εξωστρέφειας. Είμαι πολύ αισιόδοξος για το μέλλον τόπων όπως η Ελλάδα», δηλώνει. «Μέρη που συνδυάζουν την ποιότητα ζωής και το σχετικά προσιτό κόστος ζωής, με καλές υποδομές και μια φιλοεπιχειρηματική, σταθερή κυβέρνηση. Δεν μπορούσαμε να το θεωρούμε αυτό δεδομένο μέχρι πρόσφατα.»
Δείτε επίσης: Ο αντίκτυπος της διασποράς και πώς θα μοιάζει η Ελλάδα στο μέλλον – Part 1
Το άρθρο δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στο Startupper MAG #51
