Μια δεκαετία μετά την κορύφωση της μαζικής φυγής Ελλήνων στο εξωτερικό, τα επίσημα στοιχεία της Eurostat επιβεβαιώνουν μια σχεδόν εντυπωσιακή αντιστροφή της τάσης. Σχεδόν τα δύο τρίτα όσων έφυγαν έχουν ήδη πατήσει ξανά το πόδι τους στην Ελλάδα, με το 2023 να αποτελεί έτος-ορόσημο όπου για πρώτη φορά οι επιστροφές ξεπέρασαν τις αναχωρήσεις. Το φαινόμενο του “brain drain” φαίνεται να μετατρέπεται σε “brain gain”, φέρνοντας πίσω πολύτιμο ανθρώπινο κεφάλαιο.
Η μεγάλη έξοδος των Ελλήνων κατά την οικονομική κρίση, το γνωστό “brain drain”, φαίνεται πως κλείνει τον κύκλο της, δίνοντας τη θέση της σε μια νέα, ελπιδοφόρα πραγματικότητα. Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat, από τους περίπου 660.000 Έλληνες που μετανάστευσαν στο εξωτερικό από το 2010, περισσότεροι από 420.000 έχουν ήδη επιστρέψει στη χώρα.
Η τάση αυτή επιβεβαιώνεται και από άλλα δεδομένα που δείχνουν ότι το 2023 αποτέλεσε σημείο καμπής. Για πρώτη φορά μετά από σχεδόν δύο δεκαετίες, καταγράφηκε θετικό μεταναστευτικό ισοζύγιο για τους Έλληνες πολίτες, καθώς 47.200 επαναπατρίστηκαν, ενώ 32.800 αναχώρησαν.
Το προφίλ της επιστροφής: Ποιοι γυρίζουν πίσω;
Για να κατανοήσουμε τη σημασία αυτής της επιστροφής, πρέπει να δούμε το προφίλ όσων έφυγαν. Έρευνες από φορείς όπως το LSE και η ICAP έδειχναν ότι το κύμα της φυγής αφορούσε κατά κύριο λόγο ανθρώπους υψηλής ειδίκευσης. Συγκεκριμένα, το 69% κατείχε μεταπτυχιακό ή διδακτορικό τίτλο, με ειδικότητες σε τομείς όπως η πληροφορική, η μηχανική, τα οικονομικά και οι επιχειρήσεις.
Η επιστροφή τους, λοιπόν, δεν είναι απλώς μια δημογραφική ανατροπή, αλλά μια ποιοτική επένδυση. Οι λόγοι που τους ωθούν πίσω είναι πλέον ορατοί:
Δημιουργία Θέσεων Υψηλής Ειδίκευσης: Η ελληνική οικονομία αναδιαρθρώνεται, με 6 στις 10 νέες θέσεις εργασίας που δημιουργήθηκαν μεταξύ 2019 και 2023 να είναι σε τομείς υψηλών δεξιοτήτων.
Ξένες Επενδύσεις: Η εισροή κεφαλαίων και η δημιουργία hubs από τεχνολογικούς κολοσσούς όπως η Microsoft, η Google, η Cisco και η Pfizer, διαμορφώνουν ένα νέο τοπίο στην αγορά εργασίας, δημιουργώντας ζήτηση για σύγχρονες δεξιότητες.
Οικονομική Ανάπτυξη: Η Ελλάδα, έχοντας χαρακτηριστεί ως η οικονομία με τις κορυφαίες επιδόσεις παγκοσμίως από το “The Economist” για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά, προσφέρει πλέον ένα πιο σταθερό και ελκυστικό περιβάλλον.
Πρόσφατη έρευνα του Εθνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης και της Kapa Research καταδεικνύει ότι, πέρα από τις επαγγελματικές και οικονομικές συνθήκες, οι προσωπικοί και οικογενειακοί λόγοι αποτέλεσαν βασικό παράγοντα επιστροφής.
Παρόλα αυτά, η βελτίωση της ελληνικής οικονομίας συνέβαλε στην απόφαση επαναπατρισμού για το 38% των συμμετεχόντων, ενώ το 23% ανέφερε πως σημαντικό ρόλο έπαιξε η ύπαρξη εργασιακών ευκαιριών με ανταγωνιστικές αποδοχές και προοπτικές.
Όσον αφορά την επαγγελματική κατάσταση, το 50% εργάζεται στον ιδιωτικό τομέα, το 26% έχει αναπτύξει επιχειρηματική δράση (21% ελεύθεροι επαγγελματίες και 5% ιδιοκτήτες επιχείρησης), και μόλις το 11% εργάζεται στον δημόσιο τομέα.
Oι κυριότεροι τομείς απασχόλησης όσων επέστρεψαν είναι οι ακόλουθοι: Κατασκευές (11%), Εκπαίδευση (10%), Νέες Τεχνολογίες – Πληροφορική (10%), Συμβουλευτικές Υπηρεσίες (7), Υγεία (7%), Χονδρικό – Λιανικό Εμπόριο (6%), Τουρισμός (6%).
Κίνητρα και Προκλήσεις
Η κυβέρνηση έχει θέσει σε εφαρμογή πρωτοβουλίες για την προσέλκυση αυτού του ταλέντου, όπως η απλούστευση της αναγνώρισης πτυχίων για γιατρούς από τις ΗΠΑ και η παροχή φορολογικών κινήτρων για όσους μεταφέρουν τη φορολογική τους έδρα στην Ελλάδα ενώ και δράσεις ενημέρωσης των αποδήμων και εξωστρέφειας ου Υπουργείου Εργασίας θα πραγματοποιηθεί τον προσεχή Δεκέμβριο στη Νέα Υόρκη με την συμμετοχή σημαντικών επιχειρήσεων που αναζητούν προσωπικό, ενώ νωρίτερα σχεδιάζεται μία ακόμα ανάλογη δράση σε ευρωπαϊκή πόλη εντός του 2025.
