Σε μια πρωτοποριακή για τις ΗΠΑ απόφαση, η πολιτεία της Γιούτα ξεκίνησε πιλοτικό πρόγραμμα που επιτρέπει σε σύστημα τεχνητής νοημοσύνης να ανανεώνει συγκεκριμένες ιατρικές συνταγές για ασθενείς με χρόνιες παθήσεις, χωρίς άμεση εμπλοκή γιατρού.
Το πρόγραμμα υλοποιείται σε συνεργασία με την health-tech startup Doctronic, όπως αναφέρει το Politico. Η πρωτοβουλία έχει ήδη προκαλέσει έντονη συζήτηση σε ιατρικούς συλλόγους, ρυθμιστικές αρχές και τον χώρο της ψηφιακής υγείας.
Τι ακριβώς δοκιμάζει η Γιούτα
Στο πλαίσιο του πιλοτικού προγράμματος, το σύστημα AI της Doctronic αναλαμβάνει μόνο την ανανέωση υφιστάμενων συνταγών για περιορισμένο αριθμό φαρμάκων που αφορούν χρόνιες παθήσεις. Δεν πραγματοποιεί νέες διαγνώσεις, δεν συνταγογραφεί ελεγχόμενες ουσίες και αποκλείει κατηγορίες όπως παυσίπονα, φάρμακα για ADHD και ενέσιμες θεραπείες.
Η διαδικασία περιλαμβάνει επαλήθευση ότι ο ασθενής βρίσκεται εντός της πολιτείας, ανάκτηση ιστορικού συνταγών, κλινικό ερωτηματολόγιο αντίστοιχο με αυτό που θα ακολουθούσε ένας γιατρός και αυτόματη αποστολή της συνταγής στο φαρμακείο, εφόσον πληρούνται τα κριτήρια.
Σε περιπτώσεις αβεβαιότητας, το σύστημα έχει σχεδιαστεί ώστε να προωθεί την υπόθεση σε ανθρώπινο γιατρό. Επιπλέον, οι πρώτες συνταγές κάθε κατηγορίας ελέγχονται από ιατρούς πριν το AI λειτουργήσει πλήρως αυτόνομα.
Γιατί η πολιτεία συνεργάστηκε με startup
Η απόφαση της Γιούτα δεν ήταν τυχαία. Πολιτειακοί αξιωματούχοι επικαλούνται έλλειψη ιατρικού προσωπικού, ιδιαίτερα σε αγροτικές περιοχές, αυξανόμενο κόστος υγείας και συχνές διακοπές θεραπείας λόγω καθυστερήσεων στις ανανεώσεις συνταγών.
Όπως δήλωσαν αρμόδιοι της Utah Department of Commerce, η πολιτεία επιδιώκει να λειτουργεί ως χώρος ελεγχόμενου πειραματισμού για τεχνολογίες AI που «ακουμπούν» τη ρύθμιση, αντί να τις αποκλείει εκ προοιμίου.
Η Γιούτα τα τελευταία χρόνια έχει επενδύσει θεσμικά στη λεγόμενη regulatory innovation: επιτρέπει πιλοτικές παρεκκλίσεις από υφιστάμενους κανόνες, με σαφή όρια, χρονικό ορίζοντα και ανάληψη ευθύνης.
Οι αντιδράσεις και τα όρια του πειράματος
Η πρωτοβουλία δεν έχει καθολική αποδοχή. Η Αμερικανική Ιατρική Ένωση (AMA) έχει προειδοποιήσει ότι η χρήση AI χωρίς άμεση ιατρική επίβλεψη ενέχει κινδύνους, όπως παράβλεψη λεπτών κλινικών ενδείξεων, πιθανή κατάχρηση συστημάτων και ασαφή κατανομή ευθύνης σε περίπτωση λάθους.
Παράλληλα, παραμένει ανοιχτό το ερώτημα αν και πώς θα παρέμβει ο FDA. Η ομοσπονδιακή υπηρεσία έχει δηλώσει ότι μπορεί να θεωρήσει τέτοια συστήματα ως «ιατρικές συσκευές» αν διαπιστώσει ότι διαγιγνώσκουν ή θεραπεύουν ασθένειες, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει κινηθεί εναντίον του προγράμματος.
Γιατί αυτό δύσκολα θα γινόταν σήμερα στην Ελλάδα
Η σύγκριση με την Ελλάδα αναδεικνύει κυρίως διαφορές θεσμικής αρχιτεκτονικής, όχι τεχνολογικής ωριμότητας.
Στις ΗΠΑ, οι πολιτείες διαθέτουν ευρεία αυτονομία στη ρύθμιση της άσκησης της ιατρικής, ξεχωριστά γραφεία καινοτομίας και AI policy και τη δυνατότητα να εγκρίνουν πιλοτικές εξαιρέσεις.
Στην Ελλάδα, αντίθετα, η υγεία ρυθμίζεται σχεδόν αποκλειστικά σε κεντρικό επίπεδο, δεν υφίστανται λειτουργικά regulatory sandboxes για AI στην υγεία και το Δημόσιο λειτουργεί κυρίως ως ελεγκτής συμμόρφωσης, όχι ως εταίρος πειραματισμού.
Το αποτέλεσμα είναι ότι οι startups καλούνται πρώτα να αποδείξουν πως δεν παραβιάζουν κανέναν κανόνα, πριν τους δοθεί χώρος να αποδείξουν αν μπορούν να βελτιώσουν μια υπηρεσία.
Ένα πείραμα, όχι ακόμη πρότυπο
Η περίπτωση της Γιούτα δεν αποτελεί μοντέλο προς άμεση αντιγραφή. Είναι όμως ένα σπάνιο παράδειγμα συνεργασίας κράτους–startup, όπου η καινοτομία δοκιμάζεται υπό όρους, αντί να απορρίπτεται λόγω αβεβαιότητας.
Το αν τέτοιες πρωτοβουλίες θα επεκταθούν σε άλλες πολιτείες — ή αν θα μπορούσαν κάποτε να προσαρμοστούν στο ευρωπαϊκό και ελληνικό πλαίσιο — παραμένει ανοιχτό ερώτημα. Αυτό που δείχνει με σαφήνεια το πείραμα της Γιούτα είναι ότι η καινοτομία στην υγεία δεν μπλοκάρεται μόνο από την τεχνολογία, αλλά κυρίως από το πώς ένα κράτος επιλέγει να ρυθμίσει το άγνωστο.
