Με αφορμή τη συνέντευξη εξωφύλλου του προέδρου του ΕΚΚΟΜΕΔ Creative Greece ρίχνουμε μια πρώτη ματιά σε μια παραγνωρισμένη αγορά, από τις ελάχιστες παγκοσμίως όπου η Ευρώπη κυριαρχεί, αυτή των πολιτιστικών και δημιουργικών βιομηχανιών (ΠΔΒ). Θα καλύψουμε πιο αναλυτικά το θέμα με τομείς όπως ο πολιτισμός, η μόδα, η ψηφιακή τέχνη και φυσικά τα games σε μελλοντικά θέματα.
Οι πολιτιστικές και δημιουργικές βιομηχανίες (εφεξής ΠΔB) αποτελούν έναν κρίσιμο πυλώνα της ευρωπαϊκής οικονομίας και κοινωνίας. Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat, οι ΠΔΒ συνέβαλαν με 509 δισ. στο ΑΕΠ της Ε.Ε. το 2019, ενώ απασχολούσαν πάνω από 8 εκατ. εργαζόμενους. Στην Ελλάδα, όπου η πολιτιστική κληρονομιά και η δημιουργική έκφραση διαθέτουν βαθιές ρίζες, οι ΠΔΒ αναδεικνύονται σε κλειδί για την οικονομική ανάκαμψη και τη διαφύλαξη της καλλιτεχνικής παράδοσης. Αλλά και η παγκόσμια δημιουργική οικονομία γνωρίζει πρωτοφανή ανάπτυξη, καθοδηγούμενη από ένα μείγμα πολιτιστικής καινοτομίας και τεχνολογικών εξελίξεων.
Το 2025 η δημιουργική οικονομία εκτιμάται ότι θα αξίζει κοντά στο 1 τρισ. δολ., με τις προβλέψεις να υποδηλώνουν ότι θα μπορούσε να αντιπροσωπεύει το 10% του παγκόσμιου ΑΕΠ έως το 2030. Από τον κινηματογράφο και τη μουσική μέχρι τη βιωματική τεχνολογία και τον ψηφιακό πολιτισμό αυτές οι βιομηχανίες δεν είναι μόνο κινητήριες δυνάμεις οικονομίας, αλλά και φορείς κοινωνικής συνοχής, πολιτιστικής αφύπνισης και φυσικά επιχειρηματικότητας.
Η σημασία των πολιτιστικών και δημιουργικών βιομηχανιών υπερβαίνει τους απλούς οικονομικούς δείκτες. Χρησιμεύουν ως γέφυρες που συνδέουν τις κοινότητες και προωθούν την κοινωνική συνοχή.
Προωθώντας την πολιτιστική πολυμορφία και δημιουργικότητα, οι βιομηχανίες αυτές ενισχύουν την ελκυστικότητα της Ευρώπης στην παγκόσμια σκηνή. Καθώς το δημιουργικό τοπίο εξελίσσεται, ο ρόλος των ΠΔΒ καθίσταται ολοένα και σημαντικότερος για την αντιμετώπιση σύγχρονων προκλήσεων, όπως η κλιματική αλλαγή και η κοινωνική ανισότητα. Για παράδειγμα, πολλοί δημιουργικοί επαγγελματίες χρησιμοποιούν τις πλατφόρμες τους για να υποστηρίξουν την περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση και την ένταξη, ενισχύοντας έτσι τον κοινωνικοπολιτιστικό ιστό της κοινωνίας.
Στην Ελλάδα, ο αντίκτυπος των ΠΔΒ είναι ιδιαίτερα έντονος και σημαντικός. Η πλούσια ιστορία και η πολιτιστική κληρονομιά της χώρας παρέχουν ένα μοναδικό υπόβαθρο δημιουργικής έκφρασης, καθιστώντας την ιδανική μελέτη περίπτωσης για την κατανόηση του διπλού ρόλου των ΠΔΒ τόσο ως οικονομικών δυνάμεων όσο και ως μια πολιτιστική κιβωτό. Καθώς η Ελλάδα αναπτύσσεται, η αξιοποίηση του δυναμικού των πολιτιστικών και δημιουργικών τομέων της θα μπορούσε να διαδραματίσει καίριο ρόλο στην αναζωογόνηση των τοπικών οικονομιών, διαφυλάσσοντας ταυτόχρονα την καλλιτεχνική κληρονομιά.
Η αξία της παγκόσμιας αγοράς και η οικονομική συνεισφορά
Οι ΠΔΒ στην Ευρώπη αποτελούν μια δυναμική και ανθεκτική οικονομική δύναμη. Πριν την πανδημία, το ετήσιο εμπορικό πλεόνασμα του κλάδου έφτανε τα 8,6 δισ. (2017) και ο ρυθμός ανάπτυξης το 2,6% ετησίως από το 2013, υπερβαίνοντας τον μέσο όρο της Ε.Ε. (2%). Η ψηφιακή μεταμόρφωση, ιδιαίτερα στον τομέα των streaming πλατφορμών (π.χ. Netflix, Spotify), ενίσχυσε την ανάπτυξη, ενώ η πανδημία επιτάχυνε τη μετάβαση σε ψηφιακές μορφές.
Στην Ελλάδα, οι ΠΔΒ συνέβαλαν με 4,2 δισ. στο ΑΕΠ το 2022, με έμφαση στον κινηματογράφο και τον πολιτιστικό τουρισμό. Ωστόσο, ο κλάδος αντιμετώπισε σοβαρά προβλήματα λόγω των lockdowns, ιδίως στους τομείς των παραστατικών τεχνών. Για την ανάκαμψη, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εστίασε σε χρηματοδοτικά προγράμματα όπως το Creative Europe (2,4 δισ. για την περίοδο 2021-2027).
Σε παγκόσμιο επίπεδο, η δημιουργική οικονομία ανθεί επίσης. Οι ΗΠΑ ηγούνται με μια αγορά 420 δισ. δολ., καθοδηγούμενη από το Χόλιγουντ, τις τεχνολογικές καινοτομίες της Silicon Valley και γίγαντες των videogames όπως η Activision Blizzard.
Στην Ασία το φαινόμενο της K-pop και οι βιομηχανίες παιχνιδιών συνεισφέρουν περίπου 120 δισ. δολ. στην οικονομία. Η παγκόσμια δημοτικότητα της K-pop όχι μόνο αύξησε τις πολιτιστικές εξαγωγές της Νότιας Κορέας, αλλά ενίσχυσε επίσης τον τομέα ψυχαγωγίας που βασίζεται στην τεχνολογία.
Στην Ινδία ο ευρύτερος τομέας του Bollywood και των σχετικών ψηφιακών υπηρεσιών προσθέτει 65 δισ. δολ. στην οικονομία της χώρας.
Το Nollywood της Νιγηρίας και οι τεχνολογικοί κόμβοι της Κένυας, όπως το Silicon Savannah του Ναϊρόμπι, είναι ανερχόμενα αστέρια, με τη δημιουργική οικονομία της Αφρικής να αναμένεται να φτάσει τα 100 δισ. δολ. μέχρι το 2030.
Αντιλαμβανόμαστε όλοι ευκαιρίες επιχειρηματικότητας για κάποια έστω και καθετοποιημένα κομμάτια σε αυτή την πολύπλευρη αγορά.
Σε κάθε περίπτωση, όμως, οι προκλήσεις παραμένουν: Ο κατακερματισμός και οι διαφορετικές εκφάνσεις της αγοράς κυρίως λόγω πολιτιστικής και γλωσσικής πολυμορφίας, τα ζητήματα πνευματικής ιδιοκτησίας, ειδικά με την επικράτηση της νέας τεχνητής νοημοσύνης, και η ανάγκη για στρατηγικές κλιμάκωσης επιχειρήσεων είναι οι πιο σημαντικές. Ωστόσο, με την ευρωπαϊκή υποστήριξη και τη δυναμική των τοπικών πρωτοβουλιών, οι ΠΔΒ εξακολουθούν να είναι μία από τις πιο ελπιδοφόρες βιομηχανίες της ηπείρου.
Κύριοι τομείς και ελληνικές προοπτικές
Κινηματογράφος και οπτικοακουστικά μέσα
Ο ελληνικός κινηματογράφος και η μυθοπλασία έχουν αλλάξει επίπεδο, με ταινίες όπως το «Animal» της Σοφίας Εξάρχου και σειρές όπως το Maestro του Χριστόφορου Παπακαλιάτη να λαμβάνουν διεθνή βραβεία (π.χ. Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης) αλλά και πρόσβαση στο Netflix. Προφανώς η ανάπτυξη των streaming πλατφορμών διευκόλυνε τη διανομή ελληνικών έργων και σειρών, ενώ οι συμπαραγωγές με χώρες όπως η Γαλλία και η Γερμανία ενισχύουν την παρουσία της Ελλάδας στον παγκόσμιο χάρτη. Σημαντική είναι η συμβολή του ΕΚΚΟΜΕΔ (Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου, Οπτικοακουστικών Μέσων και Δημιουργίας), το οποίο υποστηρίζει νέους δημιουργούς μέσω επιχορηγήσεων και εκπαιδευτικών προγραμμάτων. Το 2023, το ΕΚΚΟΜΕΔ χρηματοδότησε 12 ταινίες μικρού μήκους και 3 ντοκιμαντέρ.
Παραστατικές τέχνες
Ο χορός και το θέατρο προσαρμόστηκαν στην πανδημία μέσω ψηφιακών παραστάσεων και βιωματικών εγκαταστάσεων με τεχνολογίες AR/VR. Στην Ελλάδα, θεατρικές ομάδες όπως το Θέατρο των Ονείρων πειραματίστηκαν με διαδικτυακές προβολές, διατηρώντας ζωντανή την καλλιτεχνική δραστηριότητα.
Μόδα και Design
Η βιώσιμη μόδα αποκτά έδαφος στην Ελλάδα, με σχεδιαστές να χρησιμοποιούν οργανικά υλικά και ηθικές παραγωγικές μεθόδους. Εταιρείες όπως η Zeus + Dione προωθούν την ελληνική αισθητική σε παγκόσμια φεστιβάλ μόδας, ενισχύοντας την εικόνα της χώρας ως κέντρου δημιουργικότητας, ενώ hubs όπως το Athens Fashion Club ενισχύουν την εκπαίδευση και την επιχειρηματικότητα στο χώρο της μόδας.
Gaming
Η ευρωπαϊκή αγορά gaming έφτασε τα 23,3 δισ. (2022), με δεκάδες ελληνικές ομάδες να αναπτύσσουν παιχνίδια με ένα εκτιμώμενο τζίρο γύρω στα 150 εκατ. ευρώ. Το ΕΚΚΟΜΕΔ υποστηρίζει τον κλάδο μέσω επιδοτήσεων και πλέον με νέο στρατηγικό πλαίσιο διαβούλευσης το οποίο θα χρηματοδοτεί ελληνικές ομάδες ανάπτυξης videogames, ενώ προωθεί την ελληνική παραγωγή games παγκοσμίως με εκδηλώσεις δικτύωσης και συμμετοχής σε κορυφαία συνέδρια και εκθέσεις.
Πολιτιστική κληρονομιά και τουρισμός
Πρότζεκτ όπως το Digipast και το Naxos AR της ελληνικής Startup MOPTIL επιτρέπουν σε όλους τους επισκέπτες να βιώσουν και να ζωντανέψουν τα μνημεία μέσω επαυξημένης πραγματικότητας, ενισχύοντας τόσο τον τουρισμό όσο και την εκπαίδευση.
Διαφήμιση, ζωγραφική και σχέδιο
Και οι τρείς αυτοί μεγάλοι τομείς ανήκουν στο χώρο των δημιουργικών βιομηχανιών κάτι που κάνει την οριοθέτηση της πολυσχιδούς αυτής αγοράς μια δύσκολη υπόθεση για τους τεχνολογικά ενδιαφερόμενους και ειδικά για τους εν δυνάμει επενδυτές.
Cultural & Creative Tech: Ένα αναπτυσσόμενο οικοσύστημα καινοτομίας και πολιτισμού
Η διασταύρωση του πολιτισμού και της τεχνολογίας -που συχνά ονομάζεται «δημιουργική τεχνολογία»- έχει αναδειχθεί σε δύναμη οικονομικής ανάπτυξης, καινοτομίας και πολιτιστικής κληρονομιάς. Από πλατφόρμες τέχνης που βασίζονται στην τεχνητή νοημοσύνη έως λύσεις πνευματικής ιδιοκτησίας με δυνατότητα blockchain, ο τομέας αυτός συνδυάζει την παράδοση με την τεχνολογία αιχμής.
Σε αυτό τον χώρο, ένα οικοσύστημα, επενδυτές Venture Capital και φυσικά Startups αναπτύσσουν και δημιουργούν πλατφόρμες και λύσεις για την αγορά με βασικό συστατικό την τεχνολογία.
Οι τομείς με τις μεγαλύτερες επενδύσεις και Startups περιλαμβάνουν τις παρακάτω κατηγορίες.
Πληροφορική και λογισμικό
Ως μια αγορά με χαμηλό επίπεδο ψηφιοποίησης, ένα σημαντικό 85% όλων των επενδύσεων επιχειρηματικών κεφαλαίων στις δημιουργικές βιομηχανίες από το 2013 κατευθύνθηκαν προς την πληροφορική, το λογισμικό και τις υπηρεσίες πληροφορικής. Η ανάπτυξη του τομέα αυτού οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στις τεχνολογικές εξελίξεις και στην ενσωμάτωση ψηφιακών λύσεων σε διάφορες δημιουργικές εφαρμογές.
Ψηφιακά μέσα και δημιουργία περιεχομένου
Τα ψηφιακά μέσα και το περιεχόμενο έχουν αναδειχθεί ως ιδιαίτερα ελκυστικοί υποτομείς για τους επενδυτές. Αυτό περιλαμβάνει πλατφόρμες δημιουργίας περιεχομένου, υπηρεσίες ροής και ψηφιακές εκδόσεις που έχουν κερδίσει έδαφος λόγω της αυξημένης διαδικτυακής συμμετοχής, ειδικά κατά τη διάρκεια της πανδημίας.
Games
Ο τομέας των παιχνιδιών έχει προσελκύσει περίπου 3,1 δισ. δολ. σε επενδύσεις VC πρόσφατα, αντανακλώντας μια αξιοσημείωτη αύξηση του ενδιαφέροντος σε σύγκριση με τα προηγούμενα χρόνια. Η πανδημία τροφοδότησε περαιτέρω αυτή την τάση.
Τεχνολογίες ενισχυμένης πραγματικότητας (AR/VR)
Οι τεχνολογίες εμβύθισης όπως η επαυξημένη πραγματικότητα (AR) και η εικονική πραγματικότητα (VR) κερδίζουν δυναμική, με προβλέψεις εκθετικής ανάπτυξης τα επόμενα χρόνια. Αυτές οι τεχνολογίες ενσωματώνονται σε διάφορες δημιουργικές εφαρμογές, από παιχνίδια έως εικονικές εκδηλώσεις.
Κινηματογράφος, τηλεόραση και ραδιόφωνο
Αν και μόνο το 3% των συνολικών επενδύσεων επιχειρηματικών κεφαλαίων κατευθύνεται στον κινηματογράφο, την τηλεόραση, το βίντεο και το ραδιόφωνο, οι τομείς αυτοί παραμένουν ζωτικά συστατικά του δημιουργικού τοπίου. Εξακολουθούν να προσελκύουν χρηματοδότηση μέσω καινοτόμων μοντέλων παράδοσης περιεχομένου και πλατφορμών streaming.
Διαφήμιση και μάρκετινγκ
Παρόμοια με τον κινηματογράφο και την τηλεόραση, η διαφήμιση και το μάρκετινγκ λαμβάνουν επίσης περίπου το 3% της χρηματοδότησης VC. Η εστίαση εδώ είναι συχνά σε λύσεις ψηφιακού μάρκετινγκ που αξιοποιούν την ανάλυση δεδομένων και τις στρατηγικές δέσμευσης των καταναλωτών.
Το άρθρο δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στο Startupper MAG #58
