Σε έναν χώρο όπου η ακρίβεια, η ταχύτητα και η πρόσβαση στη σωστή πληροφορία είναι κρίσιμες, το dikaio.ai έρχεται να φέρει επανάσταση. Ο Μιχάλης Ρικάκης, συνιδρυτής και CEO της πλατφόρμας, μιλά για το πώς γεννήθηκε η ιδέα μέσα από την ανάγκη των νομικών για πιο έξυπνα, αποτελεσματικά εργαλεία και εξηγεί πώς η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να γίνει πολύτιμος συνεργάτης — όχι αντικαταστάτης — των δικηγόρων. Με στόχο να μετατρέψει τη νομική πληροφορία σε ένα διασυνδεδεμένο σύστημα γνώσης, κάνει το δίκαιο πιο προσβάσιμο, κατανοητό και λειτουργικό τόσο για τους επαγγελματίες όσο και για τους πολίτες.
Startupper.gr: Πώς γεννήθηκε η ιδέα για το dikaio.ai και ποιο πρόβλημα επιδιώκει να λύσει στον νομικό τομέα;
Μιχάλης Ρικάκης: Η ιδέα για το dikaio.ai ξεκίνησε μέσα από συζητήσεις με τη Βασιλική Σφήκα δικηγόρο, συνιδρύτρια και COO του Dikaio.ai σχετικά με το πόσο πολύ χρόνο ξοδεύουν οι δικηγόροι σε νομική έρευνα αλλά και σε ανάλυση και δημιουργία νομικών εγγράφων, καθώς και η τεράστια δυσκολία για οποιοδήποτε επαγγελματία να έχει πρόσβαση και να κατανοήσει την ισχύουσα νομοθεσία. Κάνοντας πιο εκτενή έρευνα με τον επίσης συνιδρυτή και CTO του Dikaio.ai Μενέλαο Πετούση, παρατηρήσαμε πόσο δύσκολο είναι για τους δικηγόρους να εντοπίσουν την ισχύουσα νομοθεσία, να βρουν σχετική νομολογία, ή να οργανώσουν την τεκμηρίωση για μια υπόθεση και εντοπίσαμε σημαντικά περιθώρια βελτιστοποίησης και αυτοματοποίησης στις υφιστάμενες νομικές ροές εργασίας. Τα εργαλεία που χρησιμοποιούνταν βασίζονταν σε απλή αναζήτηση λέξεων-κλειδιών, χωρίς κατανόηση συμφραζομένων ή δυνατότητα διασύνδεσης των σχετικών νομικών πηγών — περιορίζοντας έτσι την ακρίβεια και την αποδοτικότητα στη λήψη αποφάσεων.
Το dikaio.ai δημιουργήθηκε για να λύσει αυτό ακριβώς το πρόβλημα: να μετατρέψει τη νομική πληροφορία από ένα θολό και αποσπασματικό πεδίο, σε ένα διασυνδεδεμένο και προσβάσιμο σύστημα γνώσης. Η αυτοματοποιημένη υποδομή του ενημερώνεται καθημερινά με κάθε νέα εξέλιξη στη νομοθεσία και τη νομολογία και μέσω ενός προηγμένου συστήματος τεχνητής νοημοσύνης είναι σε θέση να απαντά με ακρίβεια, σαφήνεια και τεκμηριωμένες παραπομπές σε οποιοδήποτε ερώτημα νομικού περιεχομένου.
Η αποστολή μας είναι ξεκάθαρη: να μειώσουμε δραστικά τον χρόνο που δαπανάται στη νομική έρευνα και τη σύνταξη εγγράφων, και να δώσουμε σε κάθε νομικό επαγγελματία—ανεξαρτήτως κλάδου ή εμπειρίας—πρόσβαση σε μια έξυπνη, συνεχώς ενημερωμένη νομική υποδομή με προηγμένες δυνατότητες που του αυτοματοποιούν παραδοσιακά χρονοβόρες διαδικασίες.
Startupper.gr: Ποιες είναι οι βασικές τεχνολογικές καινοτομίες που ενσωματώνει το dikaio.ai και πώς διαφοροποιείται από άλλες λύσεις στην αγορά; Πώς διευκολύνει τους νομικούς επαγγελματίες στην καθημερινότητά τους;
Μιχάλης Ρικάκης: Το dikaio.ai συνδυάζει τρεις τεχνολογικές καινοτομίες που το καθιστούν μοναδικό στην ελληνική και ευρωπαϊκή αγορά:
- Αυτόματη ενημέρωση νομικής βάσης – Η πλατφόρμα ενσωματώνει αυτόματα νέες νομοθεσίες, τροποποιήσεις, κανονισμούς και δικαστικές αποφάσεις, εξασφαλίζοντας ότι οι χρήστες έχουν πάντα πρόσβαση στην πιο πρόσφατη και ισχύουσα πληροφορία — χωρίς να απαιτείται χειροκίνητη αναζήτηση.
- Εξειδικευμένη υποδομή τεχνητής νοημοσύνης εκπαιδευμένη ειδικά στο ελληνικό δίκαιο – Το dikaio.ai βασίζεται σε προηγμένη υποδομή τεχνητής νοημοσύνης, εκπαιδευμένη αποκλειστικά στο ελληνικό νομικό σύστημα. Αυτό εξασφαλίζει απαντήσεις με ορθή νομική ορολογία, αιτιολόγηση και παραπομπές, αποφεύγοντας τα ανακριβή αποτελέσματα (hallucinations) που συχνά εμφανίζονται σε γενικά AI εργαλεία.
- Πρακτικές λειτουργίες ενσωματωμένες στην εργασία του δικηγόρου – Το dikaio.ai δεν είναι απλώς ένα εργαλείο αναζήτησης. Προσφέρει λειτουργίες όπως:
- Απαντήσεις σε νομικές ερωτήσεις με παραπομπές στην ισχύουσα νομοθεσία μέσω ΦΕΚ και αιτιολόγηση.
- Έλεγχο Νομικής συμμόρφωσης εγγράφων.
- Ενημερώσεις για νέες νομοθετικές αλλαγές.
- Αυτόματη σύνταξη εξατομικευμένων νομικών εγγράφων.
- Μετάφραση νομικώνκειμένων από/σε πολυάριθμες γλώσσες
Πώς διευκολύνει τους νομικούς επαγγελματίες;
Η καθημερινότητα ενός δικηγόρου είναι γεμάτη πίεση χρόνου, άγχος και ανάγκη να ανταποκριθεί σε πολύπλοκες υποθέσεις με ταχύτητα και ακρίβεια. Το dikaio.ai απλοποιεί ριζικά τα εξής:
- Μειώνει τον χρόνο έρευνας από ώρες σε λεπτά.
- Αυξάνει την ακρίβεια των νομικών επιχειρημάτων με τεκμηριωμένες πηγές.
- Αυτοματοποιεί τη σύνταξη εγγράφων χωρίς να χάνεται η νομική ποιότητα.
Σε αντίθεση με άλλες λύσεις που απλώς παρέχουν πρόσβαση σε βάσεις δεδομένων, το dikaio.ai καταλαβαίνει το νόημα των ερωτήσεων και χτίζει πάνω σε αυτό — σαν να είχες δίπλα σου έναν καλά ενημερωμένο νομικό συνεργάτη, 24/7.
Startupper.gr: Ποιες είναι οι μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετωπίσατε κατά την ανάπτυξη του προϊόντος και πώς τις ξεπεράσατε;
Μιχάλης Ρικάκης: Η μεγαλύτερη πρόκληση που αντιμετωπίσαμε δεν ήταν τεχνολογική, αλλά θεσμική και υποδομής: η νομική πληροφορία στην Ελλάδα δεν είναι δομημένη με τρόπο που να επιτρέπει την άμεση αξιοποίησή της από ψηφιακές εφαρμογές ή συστήματα τεχνητής νοημοσύνης. Δεν υπάρχει μία ενιαία, ανοιχτή και διασυνδεδεμένη πηγή νομοθεσίας. Οι τροποποιήσεις των νόμων δημοσιεύονται αποσπασματικά — χωρίς αυτόματη ενσωμάτωσή τους στο βασικό κείμενο του νόμου. Αυτή η έλλειψη δομής και συνοχής δημιουργεί ένα ιδιαίτερα δύσκολο περιβάλλον για οποιαδήποτε προσπάθεια αυτοματοποίησης ή παροχής αξιόπιστης πληροφόρησης.
Για να μπορέσουμε να προσφέρουμε ακριβείς και έγκυρες απαντήσεις στους χρήστες μας, χρειάστηκε να δημιουργήσουμε από το μηδέν την υποδομή που ιδανικά θα έπρεπε να είναι δημόσια διαθέσιμη.
- Αναπτύξαμε αυτοματοποιημένη υποδομή για την κωδικοποίηση της νομοθεσίας, παρακολουθώντας σε πραγματικό χρόνο όλες τις τροποποιήσεις και τη διαχρονική τους ισχύ.
- Κατασκευάσαμε pipelines που “διαβάζουν” τη νομοθεσία, εντοπίζουν ποια σημεία επιφέρουν αλλαγές στην ισχύουσα νομοθεσία και ενημερώνουν αυτόματα το σύστημά μας.
- Δημιουργήσαμε μηχανισμούς αυτόματης ανίχνευσης και συλλογής νομολογίας από δεκάδες δημόσιες πηγές, με συνεχή ενημέρωση της βάσης δεδομένων μας.
Μια δεύτερη μεγάλη πρόκληση ήταν η ακρίβεια: σε έναν τόσο ευαίσθητο τομέα όπως το δίκαιο, ένα AI εργαλείο δεν μπορεί «να κάνει περίπου». Έπρεπε να διασφαλίσουμε ότι οι απαντήσεις:
- βασίζονται σε έγκυρες πηγές,
- παραπέμπουν ρητά στα άρθρα της ισχύουσας νομοθεσίας ή αποφάσεις,
- εξηγούν το συλλογισμό τους με σαφήνεια.
Για να το πετύχουμε, δημιουργήσαμε δικά μας εργαλεία αξιολόγησης ακρίβειας και ελέγχου ποιότητας για κάθε νέα έκδοση του dikaio.ai και συνεργαστήκαμε με πάνω από 1000 δικηγόρους κατά την περίοδο δοκιμαστικής λειτουργίας ώστε να εντοπίσουμε προβλήματα, ανακρίβειες και ελλείψεις και να τα διορθώσουμε.
Τέλος, έπρεπε να εξισορροπήσουμε τεχνολογία και απλότητα: να φτιάξουμε κάτι ισχυρό, αλλά προσβάσιμο. Ένα εργαλείο που το χρησιμοποιεί εύκολα ο δικηγόρος στο γραφείο του ή και από το κινητό του χωρίς τεχνική εκπαίδευση.
Κάθε μία από αυτές τις προκλήσεις έγινε και ένα κομμάτι του ανταγωνιστικού μας πλεονεκτήματος.
Startupper.gr: Πώς έγινε η προσέγγιση με τη Genesis Ventures για τη χρηματοδότηση και πώς εξελίσσεται η συνεργασία; Ποιο είναι το επόμενο βήμα μετά τον γύρο χρηματοδότησης;
Μιχάλης Ρικάκης: Η συνεργασία με τη Genesis Ventures προέκυψε με τρόπο φυσικό. Από την πρώτη μας επαφή φάνηκε ότι υπήρχε κοινή οπτική: εμείς αναζητούσαμε έναν επενδυτή που να πιστέψει στην προοπτική της ομάδας και την τεχνολογική δυνατότητα των υπηρεσιών που δημιουργούμε, και η Genesis αναζητούσε ανερχόμενες, πολλά υποσχόμενες startups με ουσιαστική πρόταση αξίας και δυνατότητα κλιμάκωσης στην Ελλάδα και πέρα από αυτήν.
Η σχέση δεν ήταν απλώς οικονομική· ήταν στρατηγική. Εκτίμησαν την εξειδίκευση της ομάδας, την ταχύτητα εκτέλεσης και την ακρίβεια του προϊόντος. Από την πλευρά μας, βρήκαμε έναν συνεργάτη που καταλαβαίνει τις ιδιαιτερότητες του ελληνικού οικοσυστήματος, αλλά ταυτόχρονα έχει διεθνή οπτική.
Ως προς το επόμενο βήμα, είναι νωρίς για βιαστικά συμπεράσματα. Προτεραιότητά μας είναι να δούμε πώς ανταποκρίνεται η αγορά, πώς χρησιμοποιούν τις υπηρεσίες που αναπτύσσουμε οι επαγγελματίες του χώρου, και ποιες προοπτικές ανοίγονται σε ένα επιχειρηματικό περιβάλλον που εξελίσσεται με τεράστιους ρυθμούς. Οι αποφάσεις για την επόμενη φάση χρηματοδότησης ή επέκτασης θα παρθούν με βάση δεδομένα, όχι προσδοκίες.
Προς το παρόν, εστιάζουμε στη σταθεροποίηση, τη συνεχή βελτίωση του προϊόντος και τη δημιουργία ουσιαστικής αξίας για τους πρώτους μας χρήστες.
Startupper.gr: Ποιες στρατηγικές ακολουθείτε για την κλιμάκωση της επιχείρησης και την εξάπλωσή της σε διεθνείς αγορές;
Μιχάλης Ρικάκης: Η στρατηγική μας βασίζεται σε μια απλή, αλλά ισχυρή πεποίθηση: η πρόσβαση σε νομική γνώση δεν πρέπει να είναι προνόμιο των λίγων. Το dikaio.ai σχεδιάστηκε ώστε να μπορεί να εξυπηρετεί τόσο τον επαγγελματία δικηγόρο, όσο και τον πολίτη που χρειάζεται να κατανοήσει ένα νομικό ζήτημα που τον αφορά.
Προσφέρουμε λοιπόν δωρεάν πρόσβαση για περιστασιακή χρήση, ώστε ο καθένας να μπορεί να λάβει έγκυρη απάντηση σε ένα προσωπικό ή απλό νομικό ερώτημα. Παράλληλα, για επαγγελματική χρήση, παρέχουμε συνδρομητικά πακέτα σε ιδιαίτερα προσιτά επίπεδα, ώστε να παραμένουμε προσβάσιμοι σε όλους, από μικρά και μεσαία γραφεία, νομικούς συμβούλους εταιρειών και εσωτερικά τμήματα επιχειρήσεων όλων των μεγεθών.
Η ανταπόκριση της αγοράς μέχρι σήμερα είναι ενθαρρυντική: έχουμε ξεπεράσει τους 3.000 χρήστες και παρατηρούμε ενεργή χρήση όχι μόνο από δικηγόρους, αλλά και από επαγγελματίες σε κλάδους όπως η βιομηχανία, το real estate, το εμπόριο, καθώς και από τμήματα Ανθρώπινου Δυναμικού, Οικονομικής Διαχείρισης και Προμηθειών μεγάλων επιχειρήσεων.
Όσον αφορά τη διεθνή επέκταση, αυτή τη στιγμή αξιολογούμε διάφορες αγορές με παρόμοια χαρακτηριστικά: είτε μικρότερες αγορές με χαμηλή τεχνολογική υποστήριξη στον νομικό τομέα, είτε χώρες της Ε.Ε. με έντονο ρυθμό κανονιστικών αλλαγών. Έχουμε χτίσει την τεχνολογική βάση ώστε να μπορούμε να προσαρμόσουμε το προϊόν γρήγορα, ωστόσο οι τελικές αποφάσεις για τις πρώτες διεθνείς κινήσεις θα παρθούν μέσα στους επόμενους μήνες, με βάση τις ευκαιρίες και τη ζήτηση.
Ο στόχος μας είναι να κάνουμε το dikaio.ai σημείο αναφοράς για τη νομική πληροφόρηση, ξεκινώντας από την Ελλάδα, αλλά με σαφές βλέμμα προς το εξωτερικό.
Startupper.gr: Ποιες είναι οι βασικές προτεραιότητες για την επόμενη φάση ανάπτυξης του dikaio.ai; Ποιες είναι οι επόμενες μεγάλες εξελίξεις ή προϊόντα που σχεδιάζετε για το μέλλον της Decode και του dikaio.ai;
Μιχάλης Ρικάκης: Η ελληνική αγορά έχει πολλές, ουσιαστικές ανάγκες που παραμένουν ακόμη ακάλυπτες. Η επόμενη φάση ανάπτυξης του dikaio.ai εστιάζει σε τρία βασικά πεδία:
- Διαχείριση και ανάλυση μεγάλου όγκου αρχείων – Δικηγορικά γραφεία και επιχειρήσεις έχουν συσσωρεύσει τεράστιο όγκο εγγράφων, αποφάσεων και συμβάσεων, που είναι ιδιαίτερα δύσκολη η πρόσβαση και η αξιοποίηση της γνώσης τους για δημιουργία νέων εγγράφων. Δημιουργούμε εργαλεία που επιτρέπουν την οργάνωση, αναζήτηση και ανάλυση των προσωπικών αρχείων του χρήστη με φυσική γλώσσα, σαν να ρωτάει έναν συνεργάτη που γνωρίζει τα πάντα για το αρχείο του αλλά και να μπορεί να δημιουργήσει νέα αρχεία με βάση τη γνώση αυτή.
- Συμμόρφωση (Compliance) – Αναπτύσσουμε λύσεις για αυτόματο εντοπισμό κανονιστικών υποχρεώσεων και παρακολούθηση αλλαγών στη νομοθεσία ανά τομέα. Οι ανάγκες των εσωτερικών νομικών, οικονομικών και HR τμημάτων είναι ήδη έντονες — και το dikaio.ai μπορεί να λειτουργήσει ως συνεχής «παρατηρητής κανονιστικής συμμόρφωσης».
- Κάθετη εξειδίκευση – Ξεκινάμε τη δημιουργία εξειδικευμένων εφαρμογών ανά κλάδο (real estate, εμπόριο, εργασία, ενέργεια κ.λπ.) με αυτοματοποιημένη αλλά custom δημιουργία εγγράφων, ανάλυση υποθέσεων, παρακολούθηση εξελίξεων και υποδείξεις.
Παράλληλα, επεκτείνουμε τις τεχνικές μας δυνατότητες για συνεργασία με εταιρικά περιβάλλοντα μέσω API, ώστε το dikaio.ai να λειτουργεί ως ενσωματωμένος νομικός agent σε μεγαλύτερα πληροφοριακά συστήματα.
Η δουλειά που έχουμε μπροστά μας είναι πολύπλευρη και απαιτητική — αλλά είναι και συναρπαστική. Βλέπουμε καθημερινά ότι η ανάγκη υπάρχει, η τεχνολογία ωριμάζει, και οι χρήστες είναι έτοιμοι για κάτι καλύτερο. Το μόνο σίγουρο είναι ότι έχουμε πολλή δουλειά, αλλά και πολλή όρεξη.
Startupper.gr: Ποιες είναι οι προκλήσεις που αντιμετωπίζετε στην ανάπτυξη ενός νομικού βοηθού με τεχνητή νοημοσύνη και πώς τις αντιμετωπίζετε; Θα αντικαταστήσει θεωρείτε τους βοηθούς ή θα λειτουργεί συμπληρωματικά και βοηθητικά;
Μιχάλης Ρικάκης: Η ανάπτυξη ενός νομικού βοηθού με τεχνητή νοημοσύνη έχει δύο βασικές προκλήσεις:
- Η εμπιστοσύνη και η ακρίβεια – Το δίκαιο είναι ένας τομέας όπου δεν υπάρχει περιθώριο για αμφισημίες ή λάθη. Έπρεπε να διασφαλίσουμε ότι το dikaio.ai παρέχει απαντήσεις με τεκμηρίωση, παραπομπές και πλήρη εξήγηση. Για τον λόγο αυτό έχουμε αναπτύξει εσωτερικά εργαλεία αξιολόγησης και επανεκπαίδευσης του μοντέλου, ενώ κάθε λειτουργία σχεδιάζεται με γνώμονα τη νομική υπευθυνότητα και τη διαφάνεια.
- Η σωστή ενσωμάτωση στην καθημερινότητα του επαγγελματία – Η τεχνητή νοημοσύνη από μόνη της δεν αρκεί. Πρέπει να προσφέρει πραγματική βοήθεια, εκεί που τη χρειάζεται ο δικηγόρος ή ο νομικός σύμβουλος: στην έρευνα, στην προετοιμασία, στη σύνταξη, στη συμμόρφωση. Το dikaio.ai δεν αντικαθιστά τους ανθρώπους· τους ενδυναμώνει.
Σε σχέση με το αν θα αντικαταστήσει τους βοηθούς, η απάντηση είναι ξεκάθαρη: όχι. Η τεχνητή νοημοσύνη δεν έρχεται να καταργήσει το ανθρώπινο στοιχείο, αλλά να αφαιρέσει το βάρος χρονοβόρων διαδικασιών που μπορούν να αυτοματοποιηθούν. Ο νομικός βοηθός του αύριο — είτε είναι junior δικηγόρος, είτε ασκούμενος, είτε εξωτερικός συνεργάτης — θα μπορεί να εστιάσει στη σκέψη, στη στρατηγική και στη δημιουργική ανάλυση, όχι στην πληκτρολόγηση ή την αναζήτηση σε PDF.
Θεωρούμε ότι το dikaio.ai είναι ένα συμπληρωματικό εργαλείο, που ενισχύει τη δουλειά κάθε μέλους μιας νομικής ομάδας. Όπως δεν αντικατέστησε κανέναν η αριθμομηχανή στον λογιστικό τομέα, έτσι και η ΤΝ στη νομική πρακτική θα γίνει απλώς ο νέος, αυτονόητος συνεργάτης.
Startupper.gr: Ποιες είναι οι προοπτικές της Ελλάδας στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης και πώς βλέπετε την υποστήριξη του οικοσυστήματος για τις ελληνικές startups;
Μιχάλης Ρικάκης: Η αλήθεια είναι πως τα τελευταία χρόνια βλέπουμε ένα ξεκάθαρο άνοιγμα στην τεχνητή νοημοσύνη και γενικότερα στην καινοτομία στην Ελλάδα. Το ενδιαφέρον υπάρχει, και υπάρχουν και αρκετές αξιόλογες προσπάθειες — τόσο σε επίπεδο εθνικό, όσο και πανεπιστημιακό αλλά και από νέες ομάδες που χτίζουν προϊόντα με διεθνείς προδιαγραφές.
Φυσικά, η πρόκληση είναι διπλή: από τη μία, να καταφέρεις να χτίσεις κάτι πραγματικά χρήσιμο και τεχνολογικά στιβαρό, και από την άλλη, να βρεις το κατάλληλο υποστηρικτικό περιβάλλον — είτε αυτό σημαίνει πρόσβαση σε χρηματοδότηση, είτε σε ανθρώπους, είτε σε δομές που να βοηθούν μια startup να ωριμάσει.
Εμείς με το dikaio.ai νιώσαμε ότι το timing είναι σωστό. Υπάρχουν πλέον επενδυτές στην Ελλάδα που καταλαβαίνουν τι σημαίνει deep tech, που μπορούν να δουν όχι μόνο το προϊόν αλλά και το potential. Υπάρχει και ένα οικοσύστημα που αρχίζει να στηρίζει περισσότερο — όχι τέλεια, αλλά υπάρχει πρόοδος.
Το κρίσιμο τώρα είναι να μην μείνουμε σε θεωρητικό επίπεδο. Η ΤΝ δεν είναι «μόδα» — είναι εργαλείο. Αν η χώρα μας θέλει να παίξει ρόλο σε αυτόν τον τομέα, πρέπει να επενδύσει όχι μόνο σε υποδομές αλλά και στην πρακτική εφαρμογή: πώς βελτιώνει την καθημερινότητα επαγγελματιών, πολιτών, θεσμών.
Γι’ αυτό και εμείς επιλέγουμε να χτίζουμε εδώ. Η αγορά έχει αληθινές ανάγκες, υπάρχουν ταλέντα, και όταν το προϊόν απαντά σε κάτι ουσιαστικό, βρίσκει τον δρόμο του
Startupper.gr: Ποιες είναι οι τάσεις που αναμένετε να κυριαρχήσουν στον τομέα του legaltech τα επόμενα 5 χρόνια;
Μιχάλης Ρικάκης: Θεωρούμε πως τα επόμενα πέντε χρόνια θα δούμε μια σταδιακή αλλά ουσιαστική αλλαγή στον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε την ίδια τη νομική εργασία.
Η πιο προφανής τάση είναι η αυτοματοποίηση χρονοβόρων διαδικασιών: έρευνα νομολογίας, εύρεση νομοθεσίας, σύνταξη προσχεδίων, compliance check — όλα αυτά θα γίνονται σε δευτερόλεπτα με τη βοήθεια εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης. Όχι για να εξαφανίσουν τον νομικό, αλλά για να τον απελευθερώσουν από τον χρόνο που ξοδεύει σε διαδικαστικά και μη δημιουργικά tasks.
Δεύτερη μεγάλη τάση: νομικά εργαλεία για μη νομικούς. Όλο και περισσότεροι επαγγελματίες από το HR, τα οικονομικά, το real estate ή το procurement θα χρησιμοποιούν Legal Tech προϊόντα χωρίς να χρειάζονται νομική εκπαίδευση — είτε για να ελέγξουν αν ένα συμβόλαιο είναι σωστό, είτε για να καταλάβουν τι ισχύει σε μια ρύθμιση. Η νομική γνώση θα γίνει προσβάσιμη, όπως έγινε κάποτε η φορολογική ή η στατιστική γνώση μέσω εργαλείων τύπου Excel.
Τρίτον, προβλέπουμε μια ώθηση προς ενσωματωμένους νομικούς agents μέσα σε μεγαλύτερα πληροφοριακά συστήματα. Δηλαδή, δεν θα ανοίγεις μια ξεχωριστή εφαρμογή για να κάνεις νομική ερώτηση — ο νομικός βοηθός θα είναι ενσωματωμένος στο ERP, στο CRM, στη ροή εργασίας σου. Αυτό απαιτεί σοβαρή τεχνολογική αρχιτεκτονική και υψηλή αξιοπιστία, αλλά είναι το επόμενο βήμα.
Τέλος, θα αυξηθεί η ζήτηση για εξηγήσιμη τεχνητή νοημοσύνη στον νομικό τομέα. Δεν αρκεί να πάρεις μια απάντηση· πρέπει να μπορείς να καταλάβεις πώς προκύπτει και να την εμπιστευτείς. Εκεί θα κριθεί και η ποιότητα των εργαλείων: στο πόσο καλά τεκμηριώνουν και εξηγούν τη «λογική» τους.
Οπότε για εμάς, το legaltech του μέλλοντος δεν είναι απλώς πιο γρήγορο. Είναι πιο διαφανές, προσβάσιμο και ενσωματωμένο στην πραγματική εργασία — όχι κάτι «εξωτερικό», αλλά ο αθόρυβος συνεργάτης στο παρασκήνιο.
Startupper.gr: Ποιες είναι οι συμβουλές σας για νέους επιχειρηματίες που επιθυμούν να εισέλθουν στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης; Ποιο είναι το όραμά σας για την εξέλιξη του νομικού οικοσυστήματος στην Ελλάδα και πώς σκοπεύετε να συνεισφέρετε σε αυτό;
Μιχάλης Ρικάκης: Η βασική μας συμβουλή προς κάποιον που θέλει να μπει στον χώρο της τεχνητής νοημοσύνης είναι: μην ξεκινήσεις από την τεχνολογία. Ξεκίνα από το πρόβλημα. Ποιο είναι το πραγματικό “pain point” που βιώνει ένας επαγγελματίας ή ένας πολίτης σήμερα, και πώς μπορείς να το λύσεις καλύτερα από οποιονδήποτε άλλον;
Η ΤΝ είναι ένα πανίσχυρο εργαλείο, αλλά δεν είναι αυτοσκοπός. Πολλές ομάδες κάνουν το λάθος να “χτίσουν κάτι με AI” χωρίς να έχουν καταλάβει αν υπάρχει ανάγκη. Αντίθετα, όταν το πρόβλημα είναι καθαρό και βαθύ, τότε η τεχνολογία γίνεται πραγματικός επιταχυντής.
Θα λέγαμε επίσης: χτίστε με αρχές. Οι τεχνολογίες που αγγίζουν τη γνώση, τη δικαιοσύνη ή την αξιοπιστία πρέπει να είναι διαφανείς, να χτίζουν εμπιστοσύνη και να σέβονται τον χρήστη. Ειδικά στον νομικό χώρο, η ευθύνη είναι πολύ μεγάλη.
Όσο για το όραμά μας για το ελληνικό νομικό οικοσύστημα — είναι να το δούμε να απελευθερώνεται από τα βάρη της γραφειοκρατίας και της αδιαφάνειας, και να αποκτά τα εργαλεία για να λειτουργήσει πιο γρήγορα, πιο δίκαια και πιο προσβάσιμα για όλους.
Θα θέλαμε το dikaio.ai να συμβάλει σε αυτή τη μετάβαση. Όχι ως μια «έξυπνη μηχανή», αλλά ως μια νέα υποδομή γνώσης, που στηρίζει τον νομικό επαγγελματία, ενισχύει τον πολίτη, και κάνει το δίκαιο πιο ζωντανό, πιο κατανοητό και πιο αποτελεσματικό.
Αν μέσα στα επόμενα χρόνια μπορέσουμε να πούμε ότι συμβάλαμε έστω και λίγο σε αυτό, θα έχουμε πετύχει κάτι σημαντικό.
