Η εποχή μας χαρακτηρίζεται από μια καταιγιστική εξέλιξη στον τρόπο που δημιουργούμε, μοιραζόμαστε και καταναλώνουμε ιστορίες. Το πρόσφατο, πέμπτο κατά σειρά, διεθνές φόρουμ Fest of Fests 2025, που έλαβε χώρα στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης από τις 27 έως τις 30 Μαΐου, έθεσε ακριβώς αυτό το ζήτημα με κεντρικό θέμα τις «Αφηγηματικές Δομές στην Ψηφιακή Εποχή». Η επιλογή αυτής της θεματικής για ένα διεθνές φόρουμ υπογραμμίζει την παγκόσμια αναγνώριση ότι η ίδια η τέχνη της αφήγησης υφίσταται μια θεμελιώδη επανάσταση, υπερβαίνοντας κατά πολύ τα παραδοσιακά της όρια. Σε αυτό το δυναμικό περιβάλλον, όπου δημιουργοί, εκπαιδευτικοί και πολιτιστικοί φορείς αντάλλαξαν ιδέες για τη ραγδαία μεταμόρφωση του οπτικοακουστικού περιεχομένου, το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου, Οπτικοακουστικών Μέσων και Δημιουργίας, (ΕΚΚΟΜΕΔ-Creative Greece) είχε ενεργό παρουσία με εκπροσώπους του στα πάνελ συζητήσεων αλλά και μια εντυπωσιακή παρέμβαση από τον CEO του Οργανισμού, Λεωνίδα Χριστόπουλο.
- David Kleeman (Dubit): Η Επανάσταση των Gen Z & Alpha, το User-Generated Content και το μέλλον της αφήγησης στο Metaverse
- ΕΚΚΟΜΕΔ-Creative Greece: Στρατηγικές για την Ψηφιακή Δημιουργία και Παιδεία στα Μέσα
- ΕΚΚΟΜΕΔ: Προκλήσεις και ευκαιρίες της ψηφιακής αφήγησης – Από τον εθισμό στα παιχνίδια στη δημιουργική έκφραση
- Επίλογος: Η επόμενη ημέρα – Η Ελλάδα στην πρωτοπορία της ψηφιακής δημιουργίας και αφήγησης
Η δυναμική συμμετοχή του ΕΚΚΟΜΕΔ υποδηλώνει μια προορατική στάση της Ελλάδας, η οποία δεν παρατηρεί απλώς τις παγκόσμιες αυτές αλλαγές, αλλά συμμετέχει ενεργά στη διαμόρφωση του διαλόγου και, κατ’ επέκταση, της εθνικής στρατηγικής για τους δημιουργικούς και εκπαιδευτικούς τομείς.
David Kleeman (Dubit): Η Επανάσταση των Gen Z & Alpha, το User-Generated Content και το μέλλον της αφήγησης στο Metaverse
Ξεχωριστή φιγούρα στις συζητήσεις ήταν ο David Kleeman, Senior VP Global Trends της Dubit, μιας εταιρείας που μετρά 25 χρόνια πορείας από τους εικονικούς κόσμους στις πλατφόρμες παιχνιδιών όπως το Roblox. Η στροφή αυτή δεν ήταν τυχαία. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, παραφράζοντας τον Willie Sutton, η Dubit πήγε εκεί όπου βρίσκονται τα παιδιά. Και τα παιδιά, σήμερα, αφιερώνουν τον περισσότερο χρόνο τους, μετά τον ύπνο και τα βίντεο, στα παιχνίδια.
Ο Kleeman χαρτογράφησε την εξέλιξη της «οικονομίας των δημιουργών» (creator economy), περνώντας από τους Millennials (Gen Y) που χαρακτηρίστηκαν από την έντυπη πρώτη γενιά δημιουργών, στους Gen Z (14-29 ετών) ως τη δεύτερη γενιά του βίντεο, και φτάνοντας στη Gen Alpha (κάτω των 14 ετών) ως την τρίτη γενιά του καθηλωτικού (immersive) περιεχομένου. Οι Gen Z και Alpha, οι πρώτοι «mobile natives» και «digital natives» αντίστοιχα, διέπονται από την αρχή «τίποτα για εμάς, χωρίς εμάς». Δεν διστάζουν να δημιουργήσουν ή να «χακάρουν» αυτό που θέλουν, αν δεν το βρουν διαθέσιμο, απαιτούν την προσοχή των δημιουργών και των brands, και χτίζουν ισχυρές κοινότητες γύρω από τα ενδιαφέροντά τους.
Αυτή η νοοτροπία εξηγεί την τεράστια δημοφιλία πλατφορμών User-Generated Content (UGC) όπως το Roblox. Είναι δωρεάν, προσφέρουν τεράστιες κοινότητες για τους fans, ανανεώνονται συνεχώς βάσει των δεδομένων των παικτών και παρέχουν δυναμικά εύχρηστα εργαλεία δημιουργίας. Ο Kleeman εισήγαγε την έννοια του «UGC Flywheel»: οι πλατφόρμες δημιουργούν κοινότητες, η ανατροφοδότηση των fans τροφοδοτεί νέο περιεχόμενο, το οποίο με τη σειρά του προσελκύει νέους fans και δημιουργούς, ενώ η Τεχνητή Νοημοσύνη αναμένεται να «υπερτροφοδοτήσει» αυτές τις μηχανές δημιουργίας. Αυτή η μετάβαση από την παθητική κατανάλωση πολυμέσων στην ενεργό συν-δημιουργία, καθοδηγούμενη από τις νέες γενιές, δεν αποτελεί απλώς μια προτίμηση, αλλά μια θεμελιώδη αλλαγή στη σχέση μεταξύ κοινού και περιεχομένου, επιβάλλοντας μια νέα συνθήκη για όλους τους αφηγητές και τις βιομηχανίες πολυμέσων.
Ενδεικτικό παράδειγμα της δημιουργικότητας αυτής είναι το φαινόμενο που ο Kleeman ονόμασε «The Learnification of Gaming» (Η Παιχνιδοποίηση της Μάθησης). Παρουσίασε την περίπτωση ενός παιδιού που αναδημιούργησε ολόκληρο τον κόσμο της ταινίας “Encanto” μέσα στο Minecraft, έφτιαξε skins για τους χαρακτήρες, σκηνοθέτησε τις λήψεις και μοντάρισε ένα μουσικό βίντεο, όλα αυτά χρησιμοποιώντας ένα iPad. Αυτό καταδεικνύει όχι μόνο την εξελιγμένη ψηφιακή παιδεία αλλά και το πώς οι πλατφόρμες παιχνιδιών μετατρέπονται σε περιβάλλοντα μάθησης και δημιουργικής έκφρασης.
Κοιτώντας το μέλλον, ο Kleeman οραματίζεται την τηλεόραση και τον κινηματογράφο να ενσωματώνονται στο Metaverse. Ήδη βλέπουμε ολόκληρα επεισόδια κινουμένων σχεδίων διαθέσιμα μέσα σε παιχνίδια όπως το “Bakugan Battle League” στο Roblox, όπου τα avatars παρακολουθούν μαζί, αλλά το καθένα μπορεί να βλέπει διαφορετικό επεισόδιο στον δικό του χρόνο. Επίσης, σειρές όπως το “Twilight Daycare: The Show!” παράγονται εξ ολοκλήρου μέσα στο Roblox, θυμίζοντας τις πρώιμες δημιουργίες machinima. Εργαλεία όπως το “Clip It” στο Roblox επιτρέπουν τη δημιουργία σύντομων ιστοριών, μιμούμενα τη λειτουργικότητα του TikTok. Ο Kleeman έθεσε μάλιστα το ερώτημα αν πλατφόρμες όπως το Roblox θα μπορούσαν να φιλοξενήσουν τη διανομή ταινιών, εάν οι δασμοί που ανακοινώθηκαν στις ΗΠΑ καταστήσουν ασύμφορες τις φυσικές προβολές. Οι ιδέες αυτές, που παρουσιάστηκαν και στο πλαίσιο του πάνελ «Διαδικτυακά παιχνίδια, κόμικς και κινούμενα σχέδια» το οποίο συντόνισε ο ίδιος, καθώς και στα συμπεράσματά του κατά το κλείσιμο των εργασιών του Fest of Fests, αποτελούν ταυτόχρονα πρόκληση και τεράστια ευκαιρία για την Ελλάδα. Η πρόκληση έγκειται στην προσαρμογή των παραδοσιακών δημιουργικών βιομηχανιών και εκπαιδευτικών συστημάτων. Η ευκαιρία, όμως, βρίσκεται στην αξιοποίηση του εγχώριου ταλέντου στην τεχνολογία και της δημιουργικής έκφρασης των νέων για την ανάπτυξη μοναδικού περιεχομένου και εμπειριών για αυτές τις νέες πλατφόρμες, επιτρέποντας δυνητικά στην Ελλάδα να πρωτοπορήσει εστιάζοντας σε αυτά τα αναδυόμενα παραδείγματα.
ΕΚΚΟΜΕΔ-Creative Greece: Στρατηγικές για την Ψηφιακή Δημιουργία και Παιδεία στα Μέσα
Στο πλαίσιο του Fest of Fests 2025, οι εκπρόσωποι του ΕΚΚΟΜΕΔ-Creative Greece παρουσίασαν τις στρατηγικές και τις πρωτοβουλίες του Οργανισμού για την ενίσχυση της ψηφιακής δημιουργίας και παιδείας στην Ελλάδα.
Λεωνίδας Χριστόπουλος (CEO, ΕΚΚΟΜΕΔ): Ο Οδικός Χάρτης για την οπτικοακουστική παιδεία και τη δημιουργική αφήγηση
Ο Λεωνίδας Χριστόπουλος, Διευθύνων Σύμβουλος του ΕΚΚΟΜΕΔ-Creative Greece, με θητεία και ως Γενικός Γραμματέας Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Απλούστευσης Διαδικασιών, τόνισε εμφατικά, σε μια συζήτηση εφ’ όλης της ύλης με τη συντονίστρια του Fest of Fests Λένα Ράμμου, την ανάγκη για έναν «βιώσιμο και παιδαγωγικά τεκμηριωμένο “οδικό χάρτη” οπτικοακουστικής πολιτικής για την εκπαίδευση». Η τοποθέτησή του αντανακλά μια βαθιά κατανόηση των σύγχρονων προκλήσεων και ευκαιριών. Ο κ. Χριστόπουλος υπογράμμισε τη σημασία των «θεσμικών συνεργειών, της συνεχούς κατάρτισης και της καλλιέργειας της δημιουργικότητας των παιδιών και των νέων στο νέο ψηφιακό τοπίο». Η φιλοσοφία του, «εργαλεία, όχι απαγορεύσεις», ευθυγραμμίζεται πλήρως με τις παρατηρήσεις του Kleeman για την ανάγκη αυτονομίας και δημιουργικής έκφρασης των Gen Z και Alpha. Μια τέτοια προσέγγιση, που επιδιώκει να ενδυναμώσει αντί να ελέγξει, αναγνωρίζει ότι οι ψηφιακοί ιθαγενείς ευδοκιμούν σε περιβάλλοντα που τους παρέχουν τα κατάλληλα Mέσα.
Η ισχυρή καταληκτική του δήλωση, «Η πρόκληση του μέλλοντος δεν είναι να περιορίσουμε τα Mέσα, αλλά να διαμορφώσουμε τα περιβάλλοντα μέσα στα οποία αναπτύσσονται. Η οπτικοακουστική παιδεία πρέπει να δίνει στα παιδιά εργαλεία, όχι απαγορεύσεις· φαντασία, όχι φόβο», συμπυκνώνει το όραμα του ΕΚΚΟΜΕΔ. Ένας εθνικός «οδικός χάρτης» για την οπτικοακουστική εκπαίδευση, που δίνει έμφαση στα ψηφιακά εργαλεία και τη δημιουργικότητα, μπορεί να δημιουργήσει μια συνεχή ροή εξειδικευμένου ταλέντου για το ελληνικό τεχνολογικό και Startup οικοσύστημα, ιδιαίτερα στους τομείς του gaming, των κινουμένων σχεδίων, της εικονικής/επαυξημένης πραγματικότητας και της δημιουργίας ψηφιακού περιεχομένου. Αυτό θα καλλιεργήσει ένα πιο γόνιμο έδαφος για καινοτομία και νέες επιχειρηματικές πρωτοβουλίες. Ωστόσο, η έκκληση για «θεσμικές συνέργειες» και «συνεχή κατάρτιση» αναγνωρίζει σιωπηρά τις υπάρχουσες αγκυλώσεις και τον ταχύ ρυθμό της τεχνολογικής αλλαγής. Η υλοποίηση ενός τέτοιου οδικού χάρτη απαιτεί σημαντική διατομεακή συνεργασία και ευέλικτα προγράμματα κατάρτισης.
Ειρήνη Ανδριοπούλου (Creative Hub GR): Ο Δημιουργικός Κόμβος ως Γέφυρα Πολιτισμού, Εκπαίδευσης και Τεχνολογίας
Η Ειρήνη Ανδριοπούλου, Διευθύντρια του Creative Hub GR του ΕΚΚΟΜΕΔ, ανέδειξε τη σημασία της «υλοποίησης δράσεων που γεφυρώνουν τον εκπαιδευτικό, πολιτιστικό και τεχνολογικό τομέα». Ο Δημιουργικός Κόμβος, όπως τον περιέγραψε, λειτουργεί ως ένας κρίσιμος καταλύτης για το οικοσύστημα των CCIs (Πολιτιστικές Δημιουργικές Βιομηχανίες), με έμφαση στη «δικτύωση φορέων για τη σύνδεση του πολιτισμού με την τεχνολογική καινοτομία». Η συμμετοχή της στο πάνελ «Διαδικτυακά παιχνίδια, κόμικς και κινούμενα σχέδια» υπογραμμίζει τη συνάφεια του Creative Hub με τις αναδυόμενες αυτές μορφές ψηφιακής αφήγησης. Σε ένα τοπίο όπου η καινοτομία συχνά ανθίζει στη διασταύρωση διαφορετικών πεδίων, ο ρόλος του Κόμβου στην προώθηση συνδέσεων είναι πρωταρχικής σημασίας για τη μετατροπή μεμονωμένων δημιουργικών ιδεών ή τεχνολογικών εξελίξεων σε απτά έργα και βιομηχανική ανάπτυξη. Για την κοινότητα της καινοτομίας ο Δημιουργικός Κόμβος αντιπροσωπεύει μια δυνητική πηγή πόρων και έναν εταίρο, διευκολύνοντας την πρόσβαση σε ταλέντο, διακλαδικές συνεργασίες και ένα υποστηρικτικό δίκτυο για Startups στον χώρο της δημιουργικής τεχνολογίας.
Ηλίας Τασόπουλος (CINEDU): Ενδυναμώνοντας την ψηφιακή μάθηση και την κινηματογραφική παιδεία
Ο Ηλίας Τασόπουλος, Operations Manager της πλατφόρμας CINEDU του ΕΚΚΟΜΕΔ, παρουσίασε το έργο του οργανισμού για τη «διάδοση της οπτικοακουστικής παιδείας μέσω ψηφιακών εργαλείων». Εστίασε ιδιαίτερα στη «σημασία της προσβασιμότητας σε σύγχρονο και ποιοτικό περιεχόμενο για εκπαιδευτικούς και μαθητές» μέσω της πλατφόρμας CINEDU. Η πλατφόρμα αυτή αποτελεί τον απτό, επιχειρησιακό βραχίονα του στρατηγικού οράματος του Λεωνίδα Χριστόπουλου για την οπτικοακουστική εκπαίδευση, παρέχοντας τα «εργαλεία» και την «πρόσβαση» που είναι απαραίτητα για την ενδυνάμωση εκπαιδευτικών και μαθητών στην ψηφιακή εποχή. Η παρέμβασή του στο πάνελ «Το παρόν και το μέλλον της κινηματογραφικής εκπαίδευσης» κατέδειξε τον κεντρικό ρόλο της CINEDU. Παρέχοντας πρόσβαση σε ποιοτικό οπτικοακουστικό περιεχόμενο και ψηφιακά εργαλεία, η CINEDU δεν στοχεύει μόνο στην καλλιέργεια της κινηματογραφικής αντίληψης, αλλά και στην ενίσχυση της κριτικής σκέψης και της Παιδείας στα Μέσα (media literacy). Αυτό είναι θεμελιώδες για τη δημιουργία «κριτικών ψηφιακών χρηστών», ικανών να πλοηγηθούν και να συνεισφέρουν στο σύνθετο ψηφιακό τοπίο.
ΕΚΚΟΜΕΔ: Προκλήσεις και ευκαιρίες της ψηφιακής αφήγησης – Από τον εθισμό στα παιχνίδια στη δημιουργική έκφραση
Οι συζητήσεις στο πλαίσιο του Fest of Fests ανέδειξαν τόσο τις προκλήσεις όσο και τις τεράστιες ευκαιρίες που φέρνει η ψηφιακή αφήγηση. Αναγνωρίστηκαν οι ανησυχίες για τη «συχνότητα του εθισμού στα βιντεοπαιχνίδια» και τα χαρακτηριστικά που ενισχύουν την «καταναγκαστική χρήση», όπως η ατέρμονη πρόοδος και οι μηχανισμοί επιβράβευσης, καθώς και η ανάγκη για αυστηρότερη αξιολόγηση της επίδρασης των «βίαιων Μέσων και παιχνιδιών σε παιδιά και εφήβους».
Ωστόσο, η συζήτηση δεν περιορίστηκε στους κινδύνους. Αντιθέτως, παρουσιάστηκαν «παραδείγματα παιχνιδιών που ενισχύουν την κοινωνική συμπεριφορά, τη συνεργασία και τη δημιουργική σκέψη», μια θέση που συνάδει απόλυτα με την «Παιχνιδοποίηση της Μάθησης» του Kleeman και το δημιουργικό δυναμικό των νέων πλατφορμών. Όπως αναφέρθηκε και σε σχετική συζήτηση, παρόλο που υπάρχει ακόμη ένα στίγμα για τα παιχνίδια σε σχέση με την τηλεόραση ή τον κινηματογράφο, η ποιότητά τους συχνά αγγίζει κινηματογραφικά επίπεδα, προσφέροντας εμπειρίες που παραδοσιακά Μέσα, όπως οι απόπειρες της Netflix για διαδραστικές αφηγήσεις, δεν κατάφεραν να αποδώσουν με την ίδια επιτυχία. Επιπλέον, δεξιότητες όπως η κινηματογράφηση, το animation και ο σχεδιασμός ήχου είναι κοινές μεταξύ παιχνιδιών και κινηματογράφου.
Επισημάνθηκε επίσης η δυναμική των «ψηφιακών αφηγήσεων ως εργαλείο βιωματικής μάθησης» και δόθηκε έμφαση στη «σημασία της γονεϊκής εμπλοκής και καθοδήγησης», με την υιοθέτηση ενός «ψηφιακά εγγράμματου» ρόλου που ενισχύει τη θετική χρήση των Μέσων. Αυτό υπογραμμίζει μια κεντρική αμφισημία: το τεράστιο δημιουργικό και εκπαιδευτικό δυναμικό των ψηφιακών Μέσων έναντι των εύλογων ανησυχιών για τις αρνητικές επιπτώσεις.
Ο ρόλος του ΕΚΚΟΜΕΔ, λοιπόν, δεν είναι μόνο η προώθηση, αλλά και η υπεύθυνη διαχείριση και η ανάπτυξη πλαισίων κριτικής ενασχόλησης. Η έμφαση στην «γονεϊκή εμπλοκή» σηματοδοτεί μια μετατόπιση ευθύνης: γονείς και εκπαιδευτικοί καλούνται να γίνουν συν-μαθητές και καθοδηγητές στον ψηφιακό κόσμο. Η παρατήρηση ότι ο «κύριος πληθυσμός δεν θεωρεί τα παιχνίδια τόσο υψηλής ποιότητας όσο οι τηλεοπτικές σειρές ή οι ταινίες» , παρά τις προόδους τους, υποδηλώνει την ανάγκη για δημόσια εκπαίδευση και συνηγορία για την αλλαγή των αντιλήψεων.
Επίλογος: Η επόμενη ημέρα – Η Ελλάδα στην πρωτοπορία της ψηφιακής δημιουργίας και αφήγησης
Το Fest of Fests 2025 και οι παρεμβάσεις του ΕΚΚΟΜΕΔ ανέδειξαν τη μεταμορφωτική δύναμη της ψηφιακής αφήγησης, την άνοδο των νέων δημιουργών Gen Z και Alpha, και την επιτακτική ανάγκη για στρατηγικές, ενδυναμωτικές προσεγγίσεις στην εκπαίδευση και την πολιτική για τα Μέσα. Η παγκόσμια οπτική του David Kleeman πλαισίωσε με σαφήνεια τις ευκαιρίες που ανοίγονται για την Ελλάδα. Οι πρωτοβουλίες του ΕΚΚΟΜΕΔ – ο οδικός χάρτης του Λεωνίδα Χριστόπουλου, ο Δημιουργικός Κόμβος και η πλατφόρμα CINEDU αποτελούν θεμέλιους λίθους για την οικοδόμηση ενός εύρωστου οικοσυστήματος ψηφιακής δημιουργικότητας και παιδείας.
Για την κοινότητα των Startups και της τεχνολογίας στην Ελλάδα, οι τάσεις αυτές σηματοδοτούν αναδυόμενες ευκαιρίες για καινοτομία στο ψηφιακό περιεχόμενο, την εκπαιδευτική τεχνολογία, το gaming και τις καθηλωτικές εμπειρίες. Οι συλλογικές γνώσεις από το Fest of Fests λειτουργούν ως μια πρόσκληση για δράση προς ολόκληρο το ελληνικό τεχνολογικό και δημιουργικό οικοσύστημα. Δεν επαφίεται μόνο στους κρατικούς φορείς· οι startups, οι επενδυτές, οι εκπαιδευτικοί και οι δημιουργοί έχουν όλοι ρόλο στην υλοποίηση αυτού του ψηφιακά δημιουργικού μέλλοντος.
Ενώ οι τάσεις (metaverse, UGC, δημιουργοί Gen Alpha) είναι παγκόσμιες, η Ελλάδα έχει την ευκαιρία να τις εμποτίσει με τη μοναδική πολιτιστική της ταυτότητα, τις ιστορίες και την αισθητική της. Αυτό θα μπορούσε να αποτελέσει βασικό διαφοροποιητικό παράγοντα σε μια πολυπληθή παγκόσμια ψηφιακή αγορά. Η πρόκληση, και ταυτόχρονα η μεγάλη ευκαιρία, είναι να μετατραπεί η «φαντασία, όχι ο φόβος» σε απτή καινοτομία, ανάπτυξη και διεθνή αναγνώριση για την ελληνική ψηφιακή δημιουργία.
