Των Ιωάννη Ράπτη, Ελένης Μακαρώνα, Ευάγγελου Γογγολίδη, Ινστιτούτο Νανοεπιστήμης & Νανοτεχνολογίας ΕΚΕΦΕ Δημόκριτος
Στις αρχές της δεκαετίας του 1980, η Ελλάδα έλαβε μια στρατηγικής σημασίας πολιτική απόφαση να ιδρύσει το πρώτο εργαστήριο Μικροηλεκτρονικής στην χώρα αναγνωρίζοντας την σημασία της τεχνολογίας ημιαγωγών στο παγκόσμιο οικονομικό γίγνεσθαι. Το ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος», ήδη πρωτοπόρο σε πολλούς ερευνητικούς τομείς, ανέλαβε τη σχετική πρωτοβουλία. Με αρχική επένδυση μόλις 10 εκατομμύρια δραχμές και τέσσερις ερευνητές, γεννήθηκε το Ινστιτούτο Μικροηλεκτρονικής (ΙΜΗΛ)με πρώτο διευθυντή τον Μιχάλη Χατζάκη (IBM fellow). Το 1986 άνοιξε τις πόρτες του το πρώτο εργαστήριο καθαρού χώρου στη χώρα – το Εργαστήριο Νανοτεχνολογίας και Μικροσυστημάτων (ΕΝΜ) – ένας χώρος όπου η επιστήμη συναντά τη μαγεία της τεχνολογίας και γεννιούνται τα τσιπ που τροφοδοτούν τον ψηφιακό μας κόσμο.
Στη συνέχεια χωρίς να υπάρχει σταθερή κρατική χρηματοδότηση, αλλά με αδιαπραγμάτευτο στόχο την επιστημονική αριστεία, το IMHΛ εξελίχθηκε σε δυναμικό οικοσύστημα με περισσότερους από 20 μόνιμους ερευνητές, 8 εξειδικευμένους μηχανικούς καθαρού χώρου και πολλές δεκάδες νέους επιστήμονες, δημιουργώντας μια κρίσιμη μάζα ταλέντων που χαρακτηρίζεται από ευελιξία, βαθιά τεχνογνωσία και απόλυτο προσανατολισμό τη διαρκή καινοτομία.
Σήμερα, το ΕΝΜ λειτουργεί εξοπλισμό αξίας άνω των 15.000.000€, λειτουργώντας ως εθνική υποδομή που παρέχει λύσεις σε ολόκληρη την αλυσίδα εφοδιασμού μικροηλεκτρονικής: από τα υλικά μέχρι τις διατάξεις και τα ολοκληρωμένα κυκλώματα (chips). Το ΕΝΜ υποστηρίζεται από ανταγωνιστικά εθνικά και ευρωπαϊκά προγράμματα και από απευθείας συμβάσεις με παγκόσμιες εταιρείες (π.χ. Intel, Sharp, Merck). Πρόσφατα ολοκλήρωσε ένα μεγάλο έργο υποδομής του ΕΛΙΔΕΚ (PlasmaForNano) και είναι μέλος του Ευρωπαϊκού δικτύου Infrachip για την πρόσβαση σε υποδομές μικροηλεκτρονικής.
Το ΕΝΜ αποτελεί κόμβο εκπαίδευσης νέων επιστημόνων καθώς στις εγκαταστάσεις του έχουν εκπονηθεί εκατοντάδες προπτυχιακές και μεταπτυχιακές εργασίες από φοιτητές Ελληνικών Πανεπιστημίων καθώς και πολλές δεκάδες διδακτορικές διατριβές. Παράλληλα το ΕΝΜ συμμετέχει στην οργάνωση μεταπτυχιακών κύκλων σπουδών σε συνεργασία με τμήματα Ελληνικών Πανεπιστημίων. Μέσω αυτής της διεπιστημονικής δραστηριότητας, το ΕΝΜ έχει καθοριστικό ρόλο στο Ελληνικό οικοσύστημα καινοτομίας, καθώς ερευνητές που εκπαιδεύτηκαν στο ΕΝΜ ηγούνται σήμερα επιτυχημένων τεχνολογικών επιχειρήσεων με έσοδα πολλών εκατομμυρίων ευρώ και καθοδηγούν ιδιαίτερα καινοτόμες ερευνητικές δραστηριότητες σε πανεπιστήμια της Ελλάδας και του εξωτερικού.
Σήμερα, το ΕΝΜ αποτελεί μέρος του Ινστιτούτου Νανοεπιστήμης και Νανοτεχνολογίας (ΙΝΝ). Το INN συντονίζει την εθνική υποδομή Innovation-EL, με το ENM να διαδραματίζει στρατηγικό ρόλο προσφέροντας υπηρεσίες δημιουργίας πρωτοτύπων σε ερευνητικά ιδρύματα και εταιρείες στην Ελλάδα και διεθνώς. Το INN και το ENM είναι βασικοί πυλώνες του πρόσφατα ιδρυθέντος Ελληνικού Κέντρου Ημιαγωγών (HCCC), θέτοντας τη χώρα μας στον παγκόσμιο χάρτη της μικροηλεκτρονικής.
Οι τεχνολογίες που αναπτύσσονται στο ENM έχουν οδηγήσει σε 80 εθνικές και διεθνείς ευρεσιτεχνίες, που χρησιμοποιούνται σε πρωτοποριακές εφαρμογές του πραγματικού κόσμου, συμπεριλαμβανομένων ανιχνευτών στο CERN, βιοαισθητήρων για την ασφάλεια τροφίμων και την βιοδιαγνωστική, αισθητήρων πίεσης, μνημών για τους υπολογιστές νέας γενιάς και πλήθος άλλων. Επιπλέον, η ερευνητική δραστηριότητα των ερευνητών του ΕΝΜ έχει προσελκύσει συνεργασίες με κορυφαίες διεθνείς βιομηχανίες, όπως η Intel, η Sharp και η Merck, και έχει οδηγήσει στη δημιουργία διεθνώς ενεργών εταιρειών spin-offs με τυπικά παραδείγματα:
ThetaMetrisis (2009): αναπτύσσει ολοκληρωμένες λύσεις μετρολογίας λεπτών υμενίων με εφαρμογή σε πληθώρα βιομηχανιών υψηλής τεχνολογίας (μικροηλεκτρονική, αυτοκινητοβιομηχανία, φακούς οράσεως). Σήμερα η εταιρεία απαρτίζεται από 20 επιστήμονες και τα προϊόντα της εξάγονται σε όλο τον κόσμο με έμφαση την Ασία (Ιαπωνία, Κίνα, Ταιβάν, Ν. Κορέα, Ινδία), Ευρώπη και χρησιμοποιούνται από σημαντικούς ερευνητικούς φορείς αλλά κυρίως από εταιρείες παγκόσμιου βεληνεκούς (π.χ. Samsung, Amazon, Intel, Huawei, BYD).
NanoMetrisis (2016): Δημιουργεί εργαλεία λογισμικού για τον χαρακτηρισμό μικρο- και νανοδομών κατά την παραγωγή ημιαγωγών ή άλλων προϊόντων νανοτεχνολογίας. Τα προϊόντα της χρησιμοποιούν προηγμένες μαθηματικές μεθόδους, μηχανική μάθηση και τεχνητή νοημοσύνη για την ανάλυση εικόνων μικροσκοπίας. Η εταιρεία έχει πελάτες μεγάλες εταιρείες στην Ελλάδα & το εξωτερικό.
NanoPlasmas (2016): αξιοποιεί μια πατενταρισμένη τεχνολογία για την παραγωγή διαγνωστικών διατάξεων ανίχνευσης παθογόνων μικροβίων σε δείγματα νερού και τροφίμων. Το βασικό προϊόν της Nanoplasmas είναι ένα εξαιρετικά γρήγορο και ακριβές κιτ ανίχνευσης της Λεγεωνέλλας (Legionella ενός επικίνδυνου βακτηρίου) σε δείγματα νερού. Η εταιρεία προσφέρει επίσης λύσεις για ένα ευρύ φάσμα εφαρμογών τροποποίησης επιφανειών και επεξεργασίας πλάσματος. Πελάτες της εταιρείας είναι αναλυτικά εργαστήρια, ναυτιλιακές εταιρείες, δήμοι και εταιρείες υδάτων.
Σήμερα, τέσσερις δεκαετίες μετά, το ΕΝΜ παραμένει σημείο αναφοράς. Από ένα στοίχημα της δεκαετίας του ’80, εξελίχθηκε σε έναν κόμβο όπου η έρευνα συναντά την επιχειρηματικότητα και όπου η Ελλάδα γράφει τη δική της σελίδα στη διεθνή ιστορία της μικροηλεκτρονικής.
Το άρθρο δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στο Startupper MAG #66
