Σημαντική δέσμη συστάσεων ενέκρινε η Ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την προστασία του πνευματικού έργου από τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ). Μάλιστα υπέρ αυτών των συστάσεων ψήφισαν 460, 71 κατά και 88 ήταν απόντες.
Όπως αναφέρει το σχετικό κείμενο, οι ευρωβουλευτές πιστεύουν ότι η νομοθεσία της ΕΕ για τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας θα πρέπει να εφαρμόζεται σε όλα τα συστήματα παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης (genAI) στην ευρωπαϊκή αγορά, ανεξάρτητα από την τοποθεσία ανάπτυξης της ΤΝ.
Επιπλέον, οι ευρωβουλευτές τονίζουν ότι για την προστασία του δημιουργικού τομέα στην ΕΕ, η χρήση έργων πνευματικής ιδιοκτησίας από την τεχνητή νοημοσύνη απαιτεί διαφάνεια και δίκαιη αμοιβή και ζητούν από την Κομισιόν να προστατεύσει τον τομέα του Τύπου και των ειδησεογραφικών μέσων ενημέρωσης για τη διασφάλιση της πολυφωνίας και του πλουραλισμού, όπως επίσης και τη θέσπιση νέων κανόνων αδειοδότησης για την αντιμετώπιση πιθανών παραβιάσεων της νομοθεσίας περί πνευματικής ιδιοκτησίας.
Διαφάνεια και αμοιβές
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, με μια κίνηση που στοχεύει στην καρδιά των μεγάλων γλωσσικών μοντέλων (LLMs), ξεκαθαρίζει ότι η καινοτομία δεν μπορεί να αποτελεί πρόσχημα για την «κανιβαλισμό» του δημιουργικού τομέα — ενός κλάδου που εισφέρει το εντυπωσιακό 6,9% στο συνολικό ΑΕΠ της ΕΕ.
Όχι σε «λευκές επιταγές» και εφάπαξ άδειες
Οι ευρωβουλευτές στέλνουν ένα ηχηρό μήνυμα στην Επιτροπή: η ανταμοιβή των δημιουργών πρέπει να είναι δίκαιη και αναλογική. Το πιο κρίσιμο στοιχείο; Το Κοινοβούλιο απορρίπτει κατηγορηματικά την ιδέα μιας «παγκόσμιας άδειας» (global license).
Ξεχάστε, λοιπόν, το σενάριο όπου ένας πάροχος AI (όπως η OpenAI ή η Google) πληρώνει ένα εφάπαξ ποσό για να «σκουπίσει» όλο το διαθέσιμο υλικό και να εκπαιδεύει τα συστήματά του στο διηνεκές. Η ΕΕ αναζητά τρόπους για αναδρομική αμοιβή των δημιουργών, βάζοντας στο μικροσκόπιο ακόμα και την προηγούμενη χρήση δεδομένων.
Διαφάνεια ή νομικός «πόλεμος»
Η νέα δέσμη συστάσεων μετακινεί το βάρος της απόδειξης στους παρόχους AI. Οι εταιρείες καλούνται πλέον να λειτουργούν με «ανοιχτά χαρτιά», παρέχοντας:
- Λεπτομερείς καταλόγους όλων των προστατευόμενων έργων που χρησιμοποιήθηκαν για το training.
- Αναλυτική καταγραφή της συλλογής δεδομένων (web scraping) από το διαδίκτυο.
Αγορά αδειοδότησης και εξαίρεση από την εκπαίδευση της ΤΝ
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ζητά από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να δημιουργήσει μια νέα αγορά αδειοδότησης για υλικό που προστατεύεται από δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας. Η αγορά αυτή θα συμπεριλαμβάνει εθελοντικές συλλογικές συμβάσεις αδειοδότησης ανά τομέα και θα αφορά τόσο μεμονωμένους δημιουργούς όσο και μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις. Με αυτόν τον τρόπο, το ΕΚ επιδιώκει να διασφαλίσει ότι οι κάτοχοι δικαιωμάτων μπορούν να αποκλείσουν το έργο τους από την εκπαίδευση της ΤΝ, προτείνοντας το Γραφείο Διανοητικής Ιδιοκτησίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUIPO) ως τον οργανισμό που θα μπορούσε να διαχειριστεί τον σχετικό κατάλογο.
Προστασία των ειδησεογραφικών MME
Το ΕΚ καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή «να προστατεύσει τον τομέα του Τύπου και των ΜΜΕ, το έργο του οποίου αξιοποιείται τακτικά από τα συστήματα ΤΝ», και, όπως αναφέρεται, «τα ειδησεογραφικά μέσα των οποίων η επισκεψιμότητα και τα έσοδα εκτρέπονται από συστήματα ΤΝ θα πρέπει να αποζημιώνονται πλήρως, ενώ θα πρέπει επίσης να έχουν το δικαίωμα να αρνούνται τη χρήση τού περιεχομένου τους για την εκπαίδευση συστημάτων ΤΝ».
Οι ευρωβουλευτές επαναλαμβάνουν ότι «η συγκέντρωση ειδησεογραφικού περιεχομένου πρέπει να διασφαλίζει την πολυφωνία και τον πλουραλισμό, αποφεύγοντας την επιλεκτική επεξεργασία πληροφοριών ή τις πρακτικές αυτοπροτίμησης από ρυθμιστές πρόσβασης που επωφελούνται από τις υπηρεσίες ΤΝ».
Εκτός προστασίας περιεχόμενο που δημιουργείται από ΤΝ
Σύμφωνα με το ΕΚ, «το περιεχόμενο που παράγεται εξ ολοκλήρου από την τεχνητή νοημοσύνη δεν θα πρέπει να προστατεύεται από δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας». Στόχος του Κοινοβουλίου είναι «να διασφαλίσει ότι τα φυσικά πρόσωπα θα προστατεύονται από τη διάδοση περιεχομένου παραποιημένου ή δημιουργημένου από την ΤΝ, επισημαίνοντας την υποχρέωση των παρόχων ψηφιακών υπηρεσιών να ενεργούν κατά της εν λόγω παράνομης χρήσης».
«Χρειαζόμαστε σαφείς κανόνες για τη χρήση πνευματικού έργου με στόχο την εκπαίδευση της ΤΝ», αναφέρει σε δήλωσή του ο εισηγητής της έκθεσης, Γερμανός ευρωβουλευτής του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος, Axel Voss, μετά την ψηφοφορία.
«Η ασφάλεια δικαίου θα επιτρέψει στους προγραμματιστές να γνωρίζουν ποιο περιεχόμενο μπορεί να χρησιμοποιηθεί και πώς μπορούν να ληφθούν οι άδειες. Από την άλλη πλευρά, οι δικαιούχοι θα προστατεύονται από μη εξουσιοδοτημένη χρήση του περιεχομένου τους και θα λαμβάνουν αμοιβή», προσθέτει.
«Εάν θέλουμε να προωθήσουμε και να αναπτύξουμε την ΤΝ στην Ευρώπη, προστατεύοντας παράλληλα τους δημιουργούς μας, τότε οι διατάξεις αυτές είναι απολύτως απαραίτητες», καταλήγει στη δήλωσή του.
