Του Γιάννη Σκλάβου, Nevma Partner, Sporos Meals Business Advisor
Με την ευκαιρία της ανάκλησης του εκτελεστικού διατάγματος για την ΤΝ, στις πρώτες ώρες της θητείας του νέου Προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών, εγείρονται σοβαρά ερωτήματα για το πώς αντιμετωπίζεται η Τεχνητή Νοημοσύνη σε κυβερνητικό επίπεδο. Το συγκεκριμένο διάταγμα απαιτούσε από τους δημιουργούς συστημάτων ΤΝ που ενέχουν κινδύνους για την εθνική ασφάλεια, την οικονομία, τη δημόσια υγεία ή τη δημόσια ασφάλεια να κοινοποιούν τα αποτελέσματα δοκιμών ασφαλείας στην κυβέρνηση των ΗΠΑ, όλα αυτά σύμφωνα με τον Νόμο περί Παραγωγής Άμυνας (Defense Production Act). Η ανάκληση αυτή προκάλεσε έντονες αντιδράσεις και φέρνει στο προσκήνιο τη συζήτηση για το αν υπάρχει ανάγκη διεθνούς ρύθμισης και διαφάνειας στη χρήση της ΤΝ.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) ίσως αποτελεί τη μεγαλύτερη πρόκληση που έχει αντιμετωπίσει η ανθρωπότητα. Πρόκειται για μια τεχνολογία που υπόσχεται να αλλάξει τη ζωή μας ριζικά, να δώσει λύσεις σε προβλήματα που μας βασανίζουν εδώ και αιώνες και να μας οδηγήσει σε έναν κόσμο γεμάτο λαμπρές ευκαιρίες. Ωστόσο, όπως προειδοποιεί ο Yuval Noah Harari στο βιβλίο του με τίτλο Nexus, η δύναμη αυτή συνοδεύεται από σοβαρούς κινδύνους, ικανούς να κλονίσουν ακόμη και τις πιο θεμελιώδεις αξίες της κοινωνίας μας.
Μια συνθήκη όπου οι υπολογιστές δεν περιορίζονται στο να εκτελούν εντολές, αλλά μπορούν να μαθαίνουν, να παίρνουν αποφάσεις και να γεννούν καινούργιες ιδέες, μπορεί κάποτε να ακουγόταν σαν μακρινό σενάριο επιστημονικής φαντασίας. Όμως, πλέον πρόκειται για μια πραγματικότητα που ήδη εφαρμόζεται στην καθημερινότητά μας. Από διαγνώσεις σε νοσοκομεία μέχρι εφαρμογές πλοήγησης και προσωπικούς βοηθούς στα κινητά μας τηλέφωνα, η Τεχνητή Νοημοσύνη φαίνεται πως κάνει τη ζωή μας πιο εύκολη και πιο παραγωγική.
Τα οφέλη της είναι αδιαμφισβήτητα. Στον τομέα της υγείας, για παράδειγμα, μπορεί να εντοπίσει ασθένειες με ακρίβεια που υπερβαίνει τις ανθρώπινες δυνατότητες και οι επιστήμονες ήδη την αξιοποιούν για την ανάπτυξη νέων φαρμάκων, την πρόβλεψη πανδημιών και την καταπολέμηση ασθενειών που θεωρούνταν ανίκητες. Στον τομέα του περιβάλλοντος πάλι, βοηθάει στο να βρεθούν λύσεις που συντελούν στη μείωση της ρύπανσης και τη βελτιστοποίηση της χρήσης ενέργειας, ενώ στην γεωργία συμβάλλει στη διαχείριση των πόρων με τρόπους που βελτιώνουν την παραγωγή και μειώνουν τις απώλειες.
Παρ’ όλα αυτά, η μεγάλη δύναμη της αποτελεί συνάμα και τη μεγαλύτερη απειλή. Όπως εξηγεί ο Harari, η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν είναι απλώς ένα εργαλείο στα χέρια μας. Είναι η πρώτη τεχνολογία που μπορεί να πάρει αποφάσεις αυτόνομα. Συνεπώς, ενδέχεται να μας οδηγήσει σε έναν κόσμο όπου οι υπολογιστές αποφασίζουν για κρίσιμα ζητήματα χωρίς οι άνθρωποι να αντιλαμβάνονται πώς ή γιατί πάρθηκαν αυτές οι αποφάσεις.
Η απώλεια ελέγχου είναι ένας από τους μεγαλύτερους φόβους που συνοδεύουν την ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης. Όταν ένα σύστημα αποφασίζει ποιος θα προσληφθεί σε μια δουλειά, ποιος θα πάρει δάνειο, ή ακόμα και ποιος αξίζει να σωθεί σε μια κρίσιμη κατάσταση, η ανθρώπινη ηθική και η διαφάνεια τίθενται σε κίνδυνο. Το ζήτημα δεν είναι μόνον ότι αυτά τα συστήματα μπορεί να κάνουν λάθη, αλλά και ότι τα σφάλματά τους είναι δύσκολο να εντοπιστούν και σχεδόν αδύνατο να διορθωθούν όταν βασίζονται σε σύνθετους αλγορίθμους που ελάχιστοι κατανοούν.
Επιπλέον, η Τεχνητή Νοημοσύνη έχει τη δυνατότητα να δημιουργεί ψευδείς πληροφορίες που ενισχύουν την παραπλάνηση και την πόλωση. Από τα περιβόητα fake news (ψεύτικες ειδήσεις) μέχρι τα deepfakes, η τεχνολογία έχει τη δύναμη να υπονομεύσει την εμπιστοσύνη μας στα μέσα ενημέρωσης και να διαταράξει σοβαρά τις δημοκρατικές διαδικασίες. Όπως αναφέρει ο Harari, ο συγκεκριμένος κίνδυνος είναι ιδιαίτερα ανησυχητικός σε κοινωνίες με ήδη πολωμένη πολιτική ζωή.
Ιδίως σε αυταρχικά καθεστώτα, η τεχνητή νοημοσύνη ενδέχεται να μην είναι απλά ένα εργαλείο καταπίεσης, αλλά υπάρχει η πιθανότητα να εξελιχθεί στον ίδιο τον δικτάτορα. Ο Harari εξηγεί ότι μπορεί να φτάσει στο σημείο να ελέγχει πλήρως κάθε πτυχή της κοινωνίας, παίρνοντας αποφάσεις χωρίς ανθρώπινη παρεμβολή. Αυτή η ανησυχία επιβεβαιώνεται και από τον Geoffrey Hinton, κάτοχος του Νόμπελ Φυσικής και ένας από τους πρωτοπόρους της Τεχνητής Νοημοσύνης, ο οποίος πρόσφατα δήλωσε ότι ανησυχεί για τη δυνατότητα της ΤΝ να ξεπεράσει τον ανθρώπινο έλεγχο, οδηγώντας σε ένα μέλλον όπου οι μηχανές θα καθορίζουν τη μοίρα μας. Αυτό σημαίνει ότι η εξουσία δεν θα βρίσκεται πλέον στα χέρια ενός ανθρώπου, αλλά ενός αυτόνομου συστήματος που θα λειτουργεί με τους δικούς του όρους.
Παρά τους κινδύνους που ενέχει, η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν είναι εχθρός μας. Αντίθετα, μας βοηθά να βελτιώνουμε τη ζωή μας καθημερινά, φέρνοντας καινοτομίες που κάνουν τις διαδικασίες πιο εύκολες και αποτελεσματικές. Αλλά, τα ερωτήματα παραμένουν. Πρέπει να τεθούν διεθνείς κανόνες για την ΤΝ ή η κοινωνία και οι εταιρείες που τη δημιούργησαν θα αυτορυθμιστούν από μόνες τους; Πρέπει να υπάρξουν όρια στη χρήση της και μέτρα που θα διασφαλίζουν ότι ο έλεγχος θα παραμείνει στα χέρια των ανθρώπων; Αυτά απαιτούν άμεσες απαντήσεις, καθώς θα καθορίσουν τη σχέση μας με την ΤΝ στο μέλλον καθώς και το ίδιο το μέλλον μας.
